دانلود پایان نامه

فهرست
1- کليات
1-1- بيان مسأله
قرآن کريم در بر دارنده برنامه جامع سعادت و رستگاري بشر است و از اين رهگذر انسان را هدايت و راهنمايي مي کند (هُدًى لِّلنَّاسِ)4″ [كتابى ] كه مردم را راهبر و [متضمن] است”. خداوند متعال براي فهم قرآن کريم و بهره مندي بشر از هدايت آن، دستور به تدبّر و تفکّر در آيات خويش داده است. اما چون قرآن داراي مراتب مختلف فهم، بطون، تاويل، ايجاز، استعاره، و اموري از اين قبيل است همه مردم نمي توانند به کنه همه معاني و مفاهيم قرآن پي ببرند بلکه براي فهم دقيق کلام وحي بي نياز از مراجعه به کتب تفسيري نيستند يکي از اين تفاسير، تفسير ارزشمند منهج الصادقين في الزام المخالفين اثر ملا فتح الله کاشاني است. از آن جا که براي فهم دقيق قرآن مانند هر کلام ديگري بايد ضوابط و و قواعدي را رعايت کرد که پايه هاي اساسي استنباط و فهم آن به شمار مي آيد، از اين رو ارزش هر تفسيري بستگي به رعايت قواعد تفسير دارد تا برداشت هاي تفسيري مفسّر مطابق با مقاصد الهي آيات باشد. مراد از قواعد تفسير هم مجموعه اي از قوانين و ضوابط کلي اي است، که واسطه فهم قرآن قرار مي گيرد و چهار چوب و قوانين اصلي تفسير را بيان مي کند تا مفسّر در هنگام تفسير با رعايت آن ها و بر طبق آن ها به تبيين و تفسير کلام الهي بپردازد. از اين رو بر آن شديم تا اين تفسير گرانسنگ را از حيث رعايت برخي قواعد تفسير مورد بررسي قرار دهيم.
اين قواعد طيف گسترده اي از قوانين و مقررات را در بر مي گيرد. برخي از قواعد که در اين تحقيق مورد بررسي قرار خواهد گرفت عبارتند از: قاعده توجه به قرائت صحيح آيات، توجه به مفردات و تبيين آن ها، در نظر گرفتن قواعد ادبيات عرب، توجه به قراين تفسير و قاعده توجه به دلالت هاي کلام.

1-2- علت انتخاب موضوع، اهميت و فايده آن
مي دانيم که قرآن کريم آخرين و کامل ترين رهنمود خداوند براي دست يابي به سعادت و رستگاري بشر است. بهره مندي او از اين اقيانوس بي کران در گرو فهم و تفسير صحيح آيات الهي است و با اين که مفسّران گرانقدر با به کار گيري شيوه هاي مختلف تفسيري از جمله تفسير روايي، قرآن به قرآن، اشاري، عرفاني و … به تفسير قرآن پرداخته اند، نمي توان ادعا کرد که حاصل اين زحمات تفسيري کامل و خالي از هر نوع خطا يا اشتباه و انحرافات تفسيري است و به جرات مي توان گفت يکي از دلايل مهم اين اشتباهات و انحرافات عدم توجه کافي به قواعد و ضوابط تفسيري است. قواعدي که در صورت بي توجهي به آن ها مفسّر گرفتار تفسير به راي شده و از ارزشمندي تفسير او کاسته مي شود.
علاوه براين، اعتماد به يافته هاي مفسّران اهميت اين موضوع را دو چندان مي سازد؛ چرا که بهره مندي از هدايت قرآن و رسيدن به سعادت جز بر مبناي شناخت صحيح و تفسير دقيق کلام الهي ميسر نيست و اين مهم فقط در سايه رعايت قواعد تفسير از سوي مفسّران در استنباط مراد الهي از آيات قرآن ميسر است. از اين جهت بر آن شديم تا با انتخاب اين موضوع هم اهميت رعايت قواعد تفسير را بررسي کنيم و هم با برجسته کردن نقاط قوت تفسير گرانسنگ منهج الصادقين، توجه دوست داران تفسير را هر چه بيشتر به آن جلب کنيم و قدم نا چيزي در جهت قدرداني از اين مفسّر بزرگ و ارج نهادن به تفسير وي برداريم.
1-3- سابقه پژوهش
آثاري که به قواعد تفسير و تفسير منهج الصاديقين پرداخته اند، به چند دسته تقسيم مي‌شوند، که عبارتند از:
1-3-1- کتب قواعد تفسير
راجع به قواعد تفسير و لزوم به کار گيري آن ها توسط مفسّر، کتب و مقالات مختلفي تدوين و تاليف شده است مانند “قواعد التفسير لدي الشيعه والسنه”از محمد فاکر ميبدي، “منطق تفسير قرآن- مباني و قواعدتفسير قرآن”، از محمد علي رضايي اصفهاني، “قواعد التفسير جمعاً و دراسهً” از خالدبن عثمان سبت، “اصول التفسير و قواعده” ازخالد عبدالرحمن عک، و “روش شناسي تفسير قرآن” از علي اکبر بابايي که در فصل دوم آن به بيان هفت قاعده کلي از قواعد تفسير پرداخته است.
1-3-2- آثار (کتب، پايان نامه و مقاله) درباره تفسير منهج الصادقين
اما در مورد رعايت قواعد تفسير در منهج الصادقين، با وجود اين که اين تفسير حاوي مطالب تفسيري رفيع و در خور تامل بسياري است، بايد گفت آن گونه که شايسته است، مورد بررسي قرار نگرفته است و با تحقيقي که درباره کتب و مقالات و پايان نامه هايي که در رابطه با ملا فتح الله کاشاني و تفسير منهج الصادقين انجام گرفته، روشن مي شود که اکثر اين آثار به منهج و روش تفسيري ايشان اشاره کرده اند که از جمله مي توان کتاب”المفسّرون حياتهم و منهجهم” اثر سيد محمد علي ايازي و مقدمه علامه شعراني بر تفسير منهج الصادقين و تعدادي مقاله و پايان نامه ديگر را نام برد. از اين ميان فقط برخي از کتب و مقالات و پايان نامه هايي برخورديم که به گونه اي بحث قواعد تفسير منهج الصادقين را در خلال مباحث خود آورده و به طور مستقل به بررسي آن نپرداخته اند. در اين جا به برخي از اين آثار اشاره مي کنيم. در کتاب “ملا فتح الله کاشاني و تفسير منهج الصادقين” تاليف شهناز شايانفر که درچهار فصل نوشته شده است در فصل اول و دوم به شرح حال مولف و معرفي تفسير منهج الصادقين پرداخته و در همان فصل عنواني با نام “پاره اي از قواعد تفسير منهج الصادقين” آورده و در حد پنج صفحه پاره اي از قواعد اين تفسير را بيان کرده است. در فصل سوم سيماي کلامي و نمونه هاي تفسيري از منهج الصادقين را آورده است. پايان نامه اي تحت عنوان “اهم افکار کلامي در تف
سير منهج الصادقين” توسط علي اصغر کريمي نگاشته شده که در خلال مباحث گاهي به قواعد تفسير در منهج الصادقين اشاره مي کند. پايان نامه ديگري نيز با عنوان”نقد و بررسي تفسير منهج الصادقين” نوشته اصغر معظم وجود دارد که در آن پس از شرح حال مفسّر و آثار او مباحث فقهي، تاريخي، شأن نزول و مبحث قرائت در اين تفسير مورد بررسي قرار مي گيرد. مقالات تقريبا خوبي در مورد منهج الصادقين به نگارش در آمده است ولي در اکثر آن ها فقط روش تفسير منهج الصادقين مورد بررسي قرار گرفته است. به عنوان نمونه دو مورد از اين مقالات را ذکر مي کنيم. مقاله “نگاهي به تفسير منهج الصادقين” تاليف حسين ستار که در آن پس از معرفي مولف و آثارش برخي ويژگي هاي تفسير منهج الصادقين را شمرده است، مقاله”روش شناسي تفسير منهج الصادقين” نوشته حميد رضا فهيمي تبار که در اين مقاله نيز فقط به بررسي روش هاي تفسيري منهج پرداخته شده است. همچنين مقاله”روش شناسي تفسير منهج الصادقين” تاليف علي خادم پير، وي بعد از شرح حال مفسّر، شيوه تفسيري و برخي مباحث تفسيري را مورد بررسي قرار مي دهد.
با توجه به مطالب فوق روشن مي شود که تحقيقات انجام شده در مورد ملا فتح الله کاشاني و تفسير منهج الصادقين در حد روش شناسي بوده و اگر هم به قواعد توجه شده به صورت خيلي گذرا بوده است؛ به همين دليل در اين تحقيق برآنيم تا اين تفسير را از حيث رعايت قواعد تفسير مورد بررسي قرار دهيم.
1-4- جنبه جديد بودن و نوآوري پژوهش
با توجه به آثاري که در سابقه پژوهش در اين زمينه بيان شد، مي توان گفت جنبه جديد بودن اين پژوهش نسبت به ساير پژوهش هاي انجام گرفته اين است که اولاً در اين پژوهش حوزه تحقيق به منهج الصادقين محدود شده است و مانند برخي از کتب که به آن اشاره کرديم فقط به بيان قواعد تفسير پرداخته و تفسير خاصي را مورد توجه قرار نداده اند، داراي تمايز است چرا که در اين پژوهش تمام مطالب در حوزه منهج الصادقين بوده و قواعد تفسير به کار رفته در آن را ارائه مي دهد. ثانياً برخي تحقيقات خصوصا مقالاتي که قبلاً به آن ها اشاره شد به طور کلي روش تفسير منهج الصادقين را بررسي مي کنند و اگر هم به قواعد تفسير مي پردازند به صورت خيلي گذرا از آن رد مي شوند. در اين پژوهش ما حوزه تحقيق را به قواعد تفسير در منهج الصادقين محدود کرده ايم که از اين جهت نيز نسبت به آثار فوق داري تمايز است و از اين رو تحقيقي نو در اين زمينه به شمار مي آيد.
1-5- ضرورت و اهميت موضوع
اهميت فهم قرآن و تفسير و تبيين معارف و آموزه هاي قرآن کريم که اصلي ترين منبع هدايت بشر به سوي سعادت و رستگاري است، بر کسي پوشيده و مخفي نيست. از آن جا که قواعد تفسير راه فهم کلام الهي را براي ما تسهيل مي کند و بکارگيري آن ها توسط مفسّر وي را از خطا و گرفتار شدن به تفسير به راي باز مي دارد، بر پوينده راه تفسير است که با اين قواعد آشنا شده و از آن ها براي فهم قرآن مدد گيرد. با توجه به جايگاهي که تفسير منهج الصادقين در ميان تفاسير دارد اهميت و ضرورت شناخت قواعد اين تفسير بر کسي پوشيده نيست. پس در مرحله اول شناخت قواعد تفسير در منهج الصادقين کمکي براي فهم بهتر اين تفسير است که اين نيز به نوبه خود سبب فهم بهتر قرآن خواهد شد به علاوه بررسي قواعد تفسير در منهج الصادقين از اين جهت ضرورت پيدا مي کند که مطرح ساختن اين تفسير سبب مي شود تا همچنان بر سر زبان ها باشد و اين حفظ آثار گذشتگان و زنده نگه داشتن آن ها يکي از ابزار حفظ قرآن است.

1-6- فوايد تحقيق
يکي از فوايد اين پژوهش آشنا شدن نسل قرآن پژوه جديد با تفسير منهج الصادقين و برداشتن غبار کهنگي از روي اين تفسير است به علاوه کسي که قصد مطالعه و تحقيق پيرامون تفسير منهج الصادقين را داشته باشد با شناخت قواعد تفسيري رعايت شده در آن استفاده مفيدتري از اين تفسير خواهد برد، چراکه شناخت قواعد بر تفسير مقدم است. همچنين آشنايي با قواعد تفسير در منهج الصادقين سبب مي شود تا بتوانيم بهتر اين تفسير را مورد نقد و بررسي قرار دهيم.
1-7- پرسش اصلي پژوهش
1-7-1- در تفسير منهج الصادقين قواعد تفسيري تا چه مقدار رعايت سده است؟
1-8- پرسش هاي فرعي پژوهش
1-8-1- معناي تفسير و قواعد تفسيري چيست؟
1-8-2- ملا فتح الله کاشاني کيست و ويژگي هاي تفسير منهج الصادقين چيست؟
1-8-3- ميزان توجه ملا فتح الله کاشاني به قاعده قرائت صحيح در تفسير آيات چقدر است؟
1-8-4- آيا مفسّر قاعده توجه به مفردات را در تفسير خود رعايت کرده است؟
1-8-5- آيا در تفسير منهج الصادقين از ادبيات عرب براي تبيين و تفسير آيات بهره گرفته شده است؟
1-8-6- ميزان توجه مفسّر به قراين مختلف از جمله سياق و سبب نزول چقدر است؟
1-8-7- مولف منهج الصادقين توجه به دلالت هاي کلام را چه مقدار رعايت کرده است؟

1-9- فرضيه هاي پژوهش
1-9-1- تفسير کشف مراد و مقاصد الهي از آيات است و مقصود از قواعد احکام کلي اي است که با شناخت آن ها فهم دقيقي از قرآن فهميده مي شود.
1-9-2- ملا فتح الله از مفسّران و متکلمان قرن دهم در کاشان است و تفسير منهج الصادقين که تفسيري فارسي و روان است يکي از مهمترين آثار وي مي باشد که از آغاز تا کنون مورد توجه قرآن پژوهان بوده است.
1-9-3- مفسّر چون در پي نگارش تفسيري عامه پسند بوده است بحث گسترده در موضوع قرائت را مفيد ندانسته و در اين موضوع به حداقل بسنده کرده است.
1-9-4- ملا فتح الله در حد امکان به مفاهيم کلمات در زمان نزول توجه کرده است.< br /> 1-9-5- مفسّر به اعراب آيات در هنگام تفسير دقت نموده است.
1-9-6- مولف منهج الصادقين در مواردي که تفسير آيات منوط به در نظر گرفتن قراين گوناگون بوده است، آن ها را به کار گرفته است.
1-9-7- مفسّر به دلالت هاي کلام تا حد امکان توجه کرده است.
1-10- پيش فرض هاي پژوهش
1-10-1- قرآن کريم براي عموم مردم قابل فهم است.
1-10-2- فهم قرآن داراي مراتب مختلف است و در قرآن اموري چون کنايه ايجاز و استعاره به کار رفته است.
1-10-3- فهم دقيق قرآن نياز به قواعد و ضوابط دارد.
1-10-4- رعايت قواعد تفسير توسط مفسّر سبب پرهيز از اختلاف در تفسير و تفسيري قريب به وافع مي شود.
1-11- اهداف پژوهش
در مباحث قبلي اهميت قواعد تفسير و رعايت آن ها توسط مفسّر بررسي شد و گفتيم که اگر اين قواعد در هنگام تفسير رعايت نشود سبب تفسير به راي و بروز خطا در

Leave a Comment