۵
۳-۴- تشخیص انتهای ریشه دندان: ۶۱
۳-۵- تشخیص ضایعات استخوانی اطراف ریشه دندان: ۶۴
۳-۶- جمع بندی ۶۵
فصل چهارم: آزمایش‌ها و نتایج

۴-۱- مقدمه ۶۷
۴-۲- بررسی نتایج مرحله پیش پردازش ۶۸
عنوان صفحه

۴-۳- بررسی نتایج حاصل در مرحله بخش بندی دندان‌ها ۷۳
۴-۳-۱- نتایج و آزمایشات مرحله بخش بندی دندان‌ها ۷۳
۴-۳-۲- ارزیابی مراحل بخش بندی دندان‌ها ۷۶
۴-۴- نتایج الگوریتم تشخیص انتهای ریشه دندان: ۸۲
۴-۵- ارزیابی تشخیص ضایعات استخوانی انتهای ریشه دندان ۸۴
۴-۶- جمع بندی ۸۶
فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات

۵-۱- نتیجه گیری و پیشنهادات برای کارهای آینده ۸۸

فهرست منابع ۹۰

فهرست جداول

عنوان و شماره صفحه
جدول ۲-۱-جدول تصمیم گیری بر اساس مجموعه‌های فازی ۲۳
جدول ۲-۲-نتایج الگوریتم فانگ دین و باک هوای ۳۵
جدول ۴-۱-نتایج الگوریتم پیشنهادی ۷۸

فهرست شکل‌ها

عنوان صفحه

شکل ۱-۱-ساختمان دندان ۳
شکل ۲-۱-نمونه ای از تصویر رادیوگرافی سفالومتری ۵
شکل ۲-۲-نمونه‌ای از تصویر رادیوگرافی پری اپیکال ۸
شکل ۲-۳-نمونه‌ای از تصویر رادیوگرافی پانورامیک ۹
شکل ۲-۱-هیستوگرام پروفایل سطری و ستونی و فواصل بین دندانی در تصویر …..۱۸
شکل ۲-۲-اعمال عملگر بالاکلاه روی تصویر به همراه پروفایل دندان‌ها فواصل بین دندانی …۱۹
شکل ۲-۳-هیستوگرام انباره‌ای تصویر دی نویز شده ۲۰
شکل ۲-۴-مراحل باینری کردن تصویر به ازای هر سه حد آستانه ۲۱
شکل ۲-۵-مجموعه های فازی تعریف شده ۲۳
شکل ۲-۶-نتایج بخش بندی تصاویر رادیوگرافی بایت وینگ ۲۴
شکل ۲-۷-نتایج بخش بندی تصاویر پیش پردازش شده رادیوگرافی بایت وینگ ۲۴
شکل ۲-۸-نتایج بخش بندی تصاویر رادیوگرافی پری اپیکال ۲۵
شکل ۲-۹-تصویر ورودی وهیستوگرام افقی نظیر آن ۲۷
شکل ۲-۱۰-تشخیص مرز بین دندان‌های فک بالا و پایین به کمک تابع اسپیلاین ۲۷
عنوان صفحه

شکل ۲-۱۱-جداسازی دندان‌های مجاور در فک بالا ۲۸
شکل ۲-۱۲-آناتومی یک دندان ۳۰
شکل ۲-۱۳-نمونه هیستوگرام افقی تصویر ۳۱
شکل ۲-۱۴-تقسیم تصویر بایت وینگ به چهار قسمت و خط جداکننده فکین ………………… ۳۲
شکل ۲-۱۵-برخی از نتایج بخش بندی موفق دندان‌ها درتصاویر بایت‌وینگ ۳۴
شکل ۲-۱۶-برخی از نتایج بخش بندی ناموفق دندان‌ها در تصاویر بایت وینگ ۳۴
شکل ۲-۱۷-نتایج الگوریتم فانگ دین و باک هوای ۳۵
شکل ۲-۱۸-نمودار گرافیکی نتایج حاصل از جدول ۲-۲ ۳۵
شکل ۲-۱۹-هیستوگرام نگاشت انباره‌ای سطری و ستونی در روش فوق ۳۹
شکل ۲-۲۰-نمونه موفقیت آمیز از یک تصویر بخش بندی شده به روش فوق ۳۹
شکل ۲-۲۱-دندان دچار تحلیل ریشه ۴۱
شکل ۲-۲۲-مراحل هفت گانه تشخیص ضایعه استخوانی ۴۳
شکل ۲-۲۳-شمای کلی ROI ۴۵
شکل ۳-۱-پیش پردازش ابتدایی تصویر ۵۵
شکل ۳-۲-نمونه‌ای از تصاویر جمع‌ آوری شده ۵۷
شکل ۳-۳-تصویر دی نویز شده و نمودار پروفایل سطری متناظر با آن ۵۹
شکل ۳-۴-الگوریتم محاسبه زاویه چرخش ۶۰
عنوان صفحه

شکل ۳-۵-اعمال زاویه چرخش بر روی تصاویر ۶۱
شکل ۳-۶-بلوک دیاگرام تشخیص انتهای ریشه ۶۴
شکل ۴-۱- نتایج پیش پردازش اولیه تصویر ۷۰
شکل ۴-۲-مراحل پیش پردازش نهایی بر روی تصویر ۷۲
شکل ۴-۳-اثر به کاربردن فیلترهای آرام کننده بر هیستوگرام تصویر ۷۳
شکل ۴-۴-مراحل الگوریتم تخمین زاویه چرخش ۷۵
شکل ۴-۵-بعضی از نتایج حاصل از بخش بندی تصاویر ۷۶
شکل ۴-۶-نتایج بخش بندی الگوریتم پیشنهادی ۷۸
شکل ۴-۷-الگوریتم سعید و همکاران ۷۹
شکل ۴-۸-مقایسه الگوریتم پیشنهادی را با روش سعید و همکاران ۸۰
شکل ۴-۹-نمونه‌ای ازتصاویر که روش‌های موجود قادر به جداسازی آن نمی‌باشند ۸۱
شکل ۴-۱۰-تکرار دوبار الگوریتم چرخش ۸۲
شکل ۴-۱۱-مراحل الگوریتم تشخیص انتهای ریشه………………………………………………………………..۸۳
شکل ۴-۱۲- عملکرد الگوریتم تشخیص انتهای ریشه ۸۴
عنوان
شکل ۴-۱۳-مراحل تشخیص ضایعان استخوانی اطراف انتهای ریشه دندان ۸۵
شکل ۴-۱۴-برخی از نتایج تشخیص ضایعات دندانی ۸۵

فصل اول

۱- مقدمه

کلیات
دندان مرکب از یک ساختمان سختی است که بافت نرم زنده‌ای را احاطه کرده است. شکل۱-۱ ساختمان دندان را نشان می‌دهد. قسمت نرم مرکزی دندان ، پالپ و دراصطلاح عامیانه، عصب نام دارد که شامل سلولها، عروق خونی و اعصاب می‌باشد. قسمت اعظم ساختمان دندان را عاج تشکیل می‌دهد، درون عاج فضایی وجود دارد که شامل عصب و شبکه مویرگی است که اصطلاحاً به آن پالپ گفته می‌شود. پالپ از شاخه‌های اصلی اعصاب و عروق در انتهای ریشه منشعب می‌شود و از درون کانالهایی که در ریشه وجود دارد به این فضا می‌رسد. حس، تغذیه، عاج سازی و دفاع میکروبی از اعمال پالپ بشمار می‌آیند. این بافت نرم ممکن است تحت تأثیر میکرب‌ها عفونی شده و عفونت را در مسیر ذکر شده به استخوان اطراف ریشه منتقل کند. در چنین مواردی تمام این بافت توسط دندانپزشک برداشته شده، محفظه پالپ و کانالها تمیز و به نحو مطلوبی پر می‌شود. در صورت عدم معالجه ریشه دندان سیر بیماری نهایتاً منجر به کشیدن و یا از دست دادن دندان خواهد شد. عوارض عدم درمان شامل آبسه، درد، عفونت شدید و نهایتاً از دست دادن دندان خواهد بود. اگر پالپی که آلوده شده و ملتهب و دردناک است خارج نشود و به عبارتی معالجه انجام نگردد، معمولاً درد آن بیشتر شده و بیمار را اذیت می‌کند.سرایت عفونت به استخوان انتهای ریشه باعث ایجاد کیست و یا آبسه در انتهای ریشه می‌گردد.[۱]

ساختمان دندان
مقدمه‌ای بر رادیولوژی دندان
از دستگاه رادیوگرافی دندان برای رادیوگرافی داخلی دهان و دندان ها استفاده می شود. اساس آن را تیوب خود یکسو کننده تشکیل می‌دهد. تیوب به نحوی نصب می شود که بیشترین قابلیت مانور را داشته باشد. اندازه نقطه کانونی تیوب کوچک است. تایمر دستگاه به طریق ساعتی یا الکترونیکی کار می کند.

‌یونیت‌های رادیوگرافی دندان  یونیت‌های رادیوگرافی دندان برای تصویربرداری از دندان‌ها، آناتومی یک دندان منفرد (یعنی تاج، گردن و ریشه) و مشکلات دندانی مثل پوسیدگی در بیماران بالغ و اطفال و نیز جهت برنامه ریزی و ارزیابی مربوط به ارتودنسی به کار میروند. سه نوع تـصویربرداری قابل انجام است: رادیوگرافی داخل دهانی، پانورامیک و سفالومتریک.
در رادیوگرافی داخل دهانی جهت تصویربرداری بایت وینگ، پری اپیکال و اکلوزال، فیلم داخل دهان بیمار قرار می گیرد. تصاویر رادیوگرافی بایت وینگ، تاج و یک سوم فـوقـانی ریشه دندان های فوقانی و تحتانی را نشان می دهد. در رادیوگرافی پری اپیکال، کل ساختار دندان شامل ریشه برروی یک فیلم و آرواره هـای فک بالا و پایین برروی فیلم‌های جداگانه‌ای تصویر می‌شود. تصاویر رادیوگرافی الکوزال۱، سطح دندان های میانی کوچک و بزرگ را نشان می دهد. در رادیوگرافی پانورامیک، تصاویر ناحیه فک و صورت با استفاده از یک پرتوگردان و یک کاست فیلم خارجی به دست می‌آید. سپس قوس دندانی در یک تصویر منفرد، به صورت یک شکل بیضوی نمایش داده می شود. یونیت های پانورامیک، برای تهیه تصاویر رادیوگرافی محلی از ساختار دندانی به کار می رود.
۱-۲-۱ رادیوگرافی سفالومتری  ۲
رادیولوژی سفالومتری ‌نوعی از دستگاه‌های رادیوگرافی است که برای تهیه تصویر جمجمه به صورت استاندارد استفاده می‌شود. این تکنولوژی از سال ۱۹۱۳ همزمان توسط دو محقق آلمانی و آمریکایی معرفی شد. مهم‌ترین امتیاز آن این است که تصاویر تهیه شده توسط این دستگاه در زمان‌ها و مکان های مختلف با هم قابل مقایسه هستند. همچنین موقعیت سر و فاصله آن تا منبع اشعه و فیلم همواره ثابت است. تصاویر سفالومتری می توانند به صورت جانبی ‌ یا خلفی- قدامی  تهیه شوند که  عمده کاربرد آنها در ارتودنسی و جراحی فک و صورت است. رادیوگرافی سفالومتریک یا نمای جمجمه، جهت به دست آوردن تصاویری از کل جمجه یا یک ناحیه مورد نظر به کار می رود. شکل ۱-۱ نمونه‌ای از تصاویر سفالومتری را نشان می‌دهد. مطالعات سفالومتریک جهت ارزیابی رشد و تعیین پلان‌های درمانی ارتودنتیک یا پروتزها به کار می رود. بعضی از یونیت‌های پانورامیک و سفالومتریک می‌توانند توموگرافی متقاطع، جهت تهیه تصاویر عرضی چند لایه از آرواره‌های فک بالا و پایین را انجام دهند.

نمونه ای از تصویر رادیوگرافی سفالومتری
۱-۲-۲ سیستم‌های دیجیتال رادیوگرافی دندان
سیستم های دیجیتال رادیوگرافی که سیستم های دیجیتال تصویربرداری دندان هم خوانده می‌شوند، برای تهیه تصاویر کامپیوتری جهت رادیوگرافی داخل دهانی به عنوان جایگزینی بـرای فیلم‌های اشعه  ایکس در دندان پزشکی معمولی به کار می‌روند. تصویربرداری دیجیتالی مستقیم و پردازش تصویر امکان نمایش تصاویر متعدد، کاهش دفعات اکسپـوز و حـذف زمـان لازم جهـت ظهور و ثبوت فیلم را فراهم می‌کند، تصویربرداری دیجیتال می تواند برای اعمال اندودنتیک برنامه ریزی و ارزیابی انجام ایمپلنت و دیگر اعمال روی دندان که نیاز به تصاویر متعدد دارند، به کار رود .
سیستم های دیجیتال که امکان مشاهده فوری تصاویر را بدون به کاربردن فیلم فراهم می‌کنند از یک سنسور داخل دهانی یا صفحه تصویربرداری، یک سیستم اشعهx، سخت افزار و نرم‌افزار کامپیوتری جهت پردازش تصویر و یک چاپگر تهیه کننده نسخه چاپی‌، تشکیل شده است. در سیستم‌هایی که از یک سنسور داخل دهانی (CCD3)  استفاده می کنند. در هنگام تصویربرداری سنسور در داخل دهان بیمار قرار می گیرد و به صورت الکترونیک به سیستم کامپیوتر متصل می‌شود. ‌این سنسور اشعه‌های‌   xرا شناسایی کرده و آن ها را مستقیماً به سیگنال های الکتریکی تبدیل می‌کند. سپس داده‌های تصویری دیجیتال جهت پردازش به سیستم کامپیوتری فـرستاده می‌شوند. در دیگر نمونه‌ها، سنسور در برگیرنده یک صفحه تشدیدگرrate-earth ‌ است که توسط فیبر نوری به یک آرایه CCD کوپل

Leave a Comment