صفحه
۲-۱- جدول میزان شوری برخی از کودهای دامی ( Autoun ,1982 ) ۳۰
جدول ۳- ۱- صفات فیزیکی و شیمیایی خاک مورد استفاده در آزمایش ۷۰
جدول ۳-۲- تجزیه شیمیایی آب محل اجرای طرح ۷۰
جدول شماره۳-۳- آمار هواشناسی ایستگاه سینوپتیک اشکذر در سال زراعی ۱۳۹۲ ۷۱
جدول شماره۳-۴- نتایج آنالیز کود ورمی‌کمپوست مورد استفاده در آزمایش ۷۲
جدول شماره۳-۵- نتایج آنالیز کود گاوی مورد استفاده در آزمایش ۷۲
جدول ۴-۱- تجزیه واریانس پارامترهای اندازهگیری شده در اثر تیمارهای مختلف نوع شخم، نوع کود و اثر متقابل این دو در گیاه دارویی خارمریم ۷۸
جدول۴-۲- تأثیر نوع شخم بر پارامترهای اندازهگیری شده گیاه دارویی خارمریم ۸۰
جدول۴-۳- تأثیر نوع کود بر پارامترهای اندازهگیری شده گیاه دارویی خارمریم ۸۰
جدول۴-۴- اثرات متقابل نوع شخم و نوع کود بر میانگین پارامترهای اندازهگیری شده گیاه دارویی خارمریم ۸۱

فهرست نمودار ها
عنوان صفحه
نمودار ۴-۱- اثرات متقابل نوع شخم و نوع کود بر میانگین ارتفاع بوته گیاه دارویی خارمریم ۸۱
نمودار ۴-۲- اثرات متقابل نوع شخم و نوع کود بر میانگین تعداد کپه در بوته گیاه دارویی خارمریم ۸۳
نمودار ۴-۳- اثرات متقابل نوع شخم و نوع کود بر میانگین تعداد دانه در کپه در گیاه دارویی خارمریم ۸۴
نمودار ۴-۴- اثرات متقابل نوع شخم و نوع کود بر میانگین وزن هزار دانه در گیاه دارویی خارمریم ۸۶
نمودار ۴-۵- اثرات متقابل نوع شخم و نوع کود بر میانگین عملکرد دانه در گیاه دارویی خارمریم ۸۸
نمودار ۴-۶- اثرات متقابل نوع شخم و نوع کود بر میانگین عملکرد بیولوژیک در گیاه دارویی خارمریم ۹۰
نمودار ۴-۷- اثرات متقابل نوع شخم و نوع کود بر میانگین شاخص برداشت در گیاه دارویی خارمریم ۹۲
نمودار ۴-۸- اثرات متقابل نوع شخم و نوع کود بر میانگین درصد روغن در گیاه دارویی خارمریم ۹۳
نمودار ۴-۹- اثرات متقابل نوع شخم و نوع کود بر میانگین عملکرد روغن در گیاه دارویی خارمریم ۹۵

چکیده
امروزه برای داشتن یک سیستم کشاورزی پایدار استفاده از نهاده‌هایی که جنبه‌های اکولوژیکی سیستم را بهبود بخشند و مخاطرات محیطی را کاهش دهند ضروری به نظر می‌رسد. در این راستا آزمایشی به منظور اثر نوع شخم و نوع کود بر عملکرد و اجزای عملکرد گیاه ماریتیغال به صورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار انجام شد. نوع شخم به عنوان فاکتور اصلی در سه سطح: شخم کامل (گاوآهن برگرداندار) ، نیمه شخم و بدون شخم و نوع کود به عنوان فاکتور فرعی در ۴ سطح: شاهد، کود شیمیاییNPK، کود دامی و کود ورمی کمپوست بودند. صفات اندازه‌گیری شده در این تحقیق شامل تعداد دانه در هر کپه، تعداد کپه در هر بوته، وزن هزار دانه، درصد روغن، عملکرد دانه، عملکرد روغن، ارتفاع بوته، عملکرد بیولوژیک بودند.
نتایج تجزیه واریانس نشان داد اثر شخم به جز بر درصد روغن بر بقیه صفات معنی‌دار بود. اثر انواع کود به جز بر تعداد کپه در بوته بر بقیه صفات معنی‌دار بود. نتایج تجزیه واریانس اثرات متقابل انواع شخم و کود فقط بر عملکرد بیولوژیک اثر معنی‌دار داشتند.
نتایج مقایسه میانگین‌ها نشان داد در تمام تیمارها شخم عمیق و کاربرد کود ورمی‌کمپوست بهترین نتیجه را داشت و جهت کاربرد و استفاده پیشنهاد می‌گردد.

واژگان کلیدی : ورمی‌کمپوست، کود گاوی، کود شیمیایی، ماریتیغال، انواع شخم.

فصل اول

مقدمه و اهداف

۱-۱- مقدمه
تخمین زده می‌شود که حدود ۵۰۰۰۰۰ گونه گیاه دارویی روی سیاره وجود داشته باشد که حدود ۱۰۰۰۰ گونه به عنوان گیاه دارویی به طور منظم مورد استفاده قرار می‌گیرد. از اواسط قرن بیستم به دنبال مشخص شدن عوارض سوء ناشی از مصرف داروهای شیمیایی، گیاهان دارویی و داروهای گیاهی در بسیاری موارد جایگزین داروهای شیمیایی شدند. مطابق برآورد سازمان جهانی بهداشت (WHO)80 درصد مردم دنیا برای مراقبت‌های بهداشتی اولیه به طور سنتی به گیاهان دارویی و تولیدات طبیعی وابستگی و تمایل دارند (حاجی آخوندی،۱۳۸۱). استفاده از گیاهان داروئی و ادویهای برای درمان بیماری ها و یا خوش عطر و طعم کردن غذاها، همچنین به کار گرفتن آنها در ساخت مواد بهداشتی و آرایشی با تاریخ بشر همراه بوده است (مجنون حسینی و دوازده امامی، ۱۳۸۷). گیاهان داروئی یکی از منابع غنی کشور بوده که امکان صادرات آن نیز وجود دارد زیرا وقتی به ارقام واردات کشورهای اروپائی مثل آلمان و فرانسه توجه شود معلوم میگردد که گیاهان داروئی بازار بزرگی را در جهان داشته و کشور ما میتواند به یکی از صادر کنندگان این گیاهان تبدیل شود (صمصام شریعت، ۱۳۸۲ ). استفاده از گیاهان داروئی و معطر در کشورهای توسعه یافته به شدت در حال افزایش است به طوری که هم اکنون ۹۰ درصد مردم این کشورها از داروهای منشأ گیاهی استفاده میکنند (Racs، ۱۹۸۲). طبق آمار سازمان بهداشت جهانی در حال حاضر حدود ۸۰ درصد از جمعیت جهان از ترکیبات گیاهی برای درمان استفاده می کنند که این آمار در کشورهای توسعه نیافته بالاتر و در کشورهای توسعه یافته کمتر است (زمان، ۱۳۸۲). یک اصل مهم کشت و تولید گیاهان داروئی مخصوصاً گونههای نادر آنها حفظ منابع ژنی تولید دارو در طبیعت و به بیان دیگر حفظ” تنوع زیستی” میباشد (امیدبیگی، ۱۳۷۹). با توجه به افزایش سریع جمعیت ایران و نیاز مبرم و روزافزونی که صنایع داروسازی کشور به گیاهان دارویی به عنوان مواد اولیه تولید دارو دارند، توجه و تحقیق پیرامون این دسته گیاهان ضروری است (امیدبیگی، ۱۳۸۳).
ماریتیغال (Silybum marianum L) گیاهی دارویی، یکساله یا دو ساله از خانواده کمپوزیته و بومی اروپای غربی و مرکزی و شمال هند است. در عطاریها از برگ و ریشه گیاه خارمریم (ماریتیغال) به عنوان داروی معرق، تببر، اشتها آور ارائه میشود. از میوهها یا بذرهای این گیاه برای درمان کاهش اشتها و نارسایی گوارشی به کار میرود (دوازده امامی و حسینی، ۱۳۸۸).[n1]
در چند دهه اخیر مصرف نهادههای شیمیایی در اراضی کشاورزی موجب معضلات زیست محیطی عدیدهای از جمله آلودگی منابع آب، افت کیفیت محصولات کشاورزی، کاهش تنوع زیستی و فرسایشی ژنتیکی، ایجاد مقاومت در امراض و آفات گیاهی و کاهش میزان حاصلخیزی خاکها شده است (Sharma، ۲۰۰۲). کشاورزی پایدار بر پایه مصرف کودهای آلی و بیولوژیک با هدف حذف یا تقلیل چشمگیر در مصرف نهاده های شیمیایی، یک راه حل مطلوب جهت غلبه بر این مشکلات به شمار میآید. کشاورزی پایدار نظامی است که ضمن برخورداری از پویایی اقتصادی، میتواند موجب بهبود وضعیت محیط زیست و استفاده بهینه از منابع موجود شده و همچنین در تأمین نیازهای غذایی انسان و ارتقاء کیفیت زندگی جوامع بشری نقش بسزایی داشته باشد. علاوه بر این، کشاورزی پایدار با رعایت اصول اکولوژیکی، میتواند ضمن ایجاد توازن در محیط زیست، کارآیی استفاده از منابع را افزایش داده و زمینه بهرهوری طولانی مدتتری را نیز برای انسان فراهم سازد. یکی از ارکان اصلی در کشاورزی پایدار استفاده از کودهای بیولوژیک در اکوسیستم های زراعی است (شریفی عاشور آبادی و همکاران، ۱۳۸۱[n2]).
کودهای بیولوژیک، شامل مواد نگهدارندهای با جمعیت متراکم یک یا چند نوع ارگانیسم مفید خاکزی و یا بصورت فرآورده متابولیک این موجودات میباشند که به منظور تأمین عناصر غذایی مورد نیاز گیاه در اکوسیستم زراعی بکار میروند. بطور معمول، ارگانیسمهای مورد استفاده برای تولید کودهای بیولوژیک از خاک منشأ گرفته و در اغلب خاکها حضور فعال دارند. معهذا در بسیاری از موارد، کمیت و کیفیت آنها در حد مطلوب نیست و به همین دلیل استفاده از مایه تلقیح آنها، ضرورت پیدا میکند (صالح راستین، ۱۳۸۰). در این میان ورمیکمپوست یکی از مهمترین کودهای بیولوژیک میباشد که نقش مهمی در افزایش کمی و کیفی محصول دارد. بنابراین بکارگیری کودهای آلی و بیولوژیک، گامی اساسی و مطمئن در جهت دستیابی به اهداف کشاورزی پایدار میباشد. در بحث تولید گیاهان دارویی، ارزش واقعی به کیفیت محصول و پایداری تولید داده میشود و کمیت محصول در درجه دوم اهمیت قرار میگیرد. مطالعات انجام شده بر روی گیاهان دارویی در اکوسیستمهای طبیعی و زراعی گویای آن است که استفاده از نظام کشاورزی پایدار به دلیل تطابق با شرایط طبیعی و اصل اصالت کیفیت محصول، بهترین شرایط را برای تولید این گیاهان فراهم میآورد و حداکثر ماده مؤثر (Active Substances) در چنین شرایطی تولید میگردد (شریفی عاشور آبادی و همکاران، ۱۳۸۱).
از طرفی یکی از عوامل اصلی فرسایش خاک شخم زدن بی رویه میباشد. همچنین برای شخم زدن چون باید از ادوات مکانیکی استفاده کرد در نتیجه میبایست از سوختهای فسیلی نیز بهره برد که این خود باعث افزایش آلودگی هوا و مصرف سوخت میگردد. امروزه روشهایی وجود دارد که کمترین شخم را با توجه به شرایط زمین در نظر میگیرند بدون اینکه از عملکرد نهایی محصول کم گردد. ایران یکی از کشورهای پیشرو در فرسایش خاک میباشد. به همین دلیل در سیستم کشاورزی ارگانیک به این مسأله نیز اهمیت زیادی دادهاند و ضوابط خاصی را به توجه به نوع کشت برای شخم زدن خاک در نظر گرفتهاند. شخم زدن خاک شامل اعمال مکانیکی است که باعث تغییر یا مخلوط کردن خاک میشود مانند: شیارکندن، شخم زدن، کندن، بیل زدن، کلوخ شکنی و .. است.

۱-۲- اهداف
با توجه به رشد روز افزون جمعت و نیاز به افزایش بهره وری در واحد سطح در کشاورزی و لزوم یافتن مکانیزمهای فیزیکی و سازگار با محیط زیست این تحقیق با هدف بررسی اثر نوع شخم (بدون شخم، نیمه شخم، شخم کامل) و کود (شیمیایی، آلی، دامی) بر عملکرد ماریتیغال انجام شد.[n3]

فصل دوم
کلیات و بررسی منابع

۲-۱- تاریخچه استفاده انسان از گیاهان دارویی
سابقه درمان بیماریها با گیاهان دارویی به قدمت تاریخ زیست انسان بر روی کره زمین است. انسان به حکم تجربه، علم و اندیشه و جانوران بنا به مقتضیات خود در طول عمر حیات در کره زمین به کمک گیاهان دارویی خود را مداوا کرده و می‌کنند. از آنجا که انسان جزئی از طبیعت است بطور مسلم برای هر بیماری، طبیعت گیاهی برای مداوای آن عرضه کرده است، به همین دلیل به طبیعت روی آورده و از نعمات آن بهره می‌برد، و به درمان سریع‌تر ، بهتر و مطمئن‌تر دست می‌یابد (امیدبیگی، ۱۳۷۶).

۲-۲- رابطه گیاهان دارویی و بیماری
هر خاکی و هر آب و هوایی، بستر انواع گیاهان دارویی است. بنابراین همه چیز در همه جا نمی‌روید و حکمت خلقت در این است که هر جا بیماری هست، قطعا نوع گیاه دارویی آن نیز یافت می‌شود. از طرفی همه گیاهان دارویی در یک فصل خاص نمی‌رویند.

Leave a Comment