تلقی می گردد. این قیمت، ارزش آب را برای سطح معینی از مصرف آب نشان می دهد. لذا یک نقطه بر روی منحنی تقاضای آب می باشد.
2-7-1-2- روش های پارامتری (اقتصاد سنجی)
در روش های پارامتری با استفاده از تکنیک های اقتصاد سنجی یک تابع تولید، سود و یا هزینه که نشان دهنده ساختار تولید محصولات مورد مطالعه باشد برآورد می شود. سپس با استفاده از پارامترهای برآورد شده ارزش اقتصادی آب تعیین می گردد. بر این اساس در روش های پارامتری برآورد ارزش اقتصادی آب مبتنی بر برآورد پارامترهای الگوهای اقتصاد سنجی می باشد.
کاربرد روش های پارامتری در تعیین ارزش اقتصادی آب دارای مزایایی است که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد. اولاً در روش های پارامتری امکان آزمون آماری پارامترهای برآورد شده الگو های اقتصاد سنجی که مبنای تعیین ارزش اقتصادی آب است فراهم می باشد. لذا ارزش به دست آمده برای آب با اطمینان بیشتری مورد توجه قرار می گیرد. ثانیا برای استفاده از روش های پارامتری نیازی به تعیین سقف محدودیت آب و نوع منبع تامین آب نمی باشد. به عبارت دیگر در شرایطی که امکان تعیین حداکثر آب قابل دسترسی به تفکیک هر یک از منابع شامل آب سد و آب استحصالی از چاه ها وجود نداشته باشد روش پارامتری راه مناسب و عملی تری برای برآورد ارزش آب می باشد.
از طرف دیگر استفاده از الگوهای اقتصاد سنجی امکان بهره گیری از توابع مختلف به ویژه توابع انعطاف پذیر را بهتر و راحت تر از روش های غیر پارامتری فراهم می نماید. در رویکرد پارامتری محاسبه ارزش اقتصادی آب دو روش استفاده از تابع تولید و توابع سود و هزینه مطرح می باشد که در ذیل نحوه عمل در هر مورد ارائه می شود.
2-7-1-2-1- برآورد ارزش اقتصادی آب با استفاده از تابع تولید
بر طبق نظریه های تولید مقدار تولید یک محصول تابعی از مقدار مصرف نهادهای مختلفی است که می توان آن ها را در قالب یک تابع تولید به صورت زیر بیان نمود:
(2-4)
Q=f(X,Z)
در رابطه فوق، Q میزان تولید، f رابطه تبعی، X بردار نهاده های متغیر و Z بردار نهاده های ثابت یا شبه ثابت را نشان می دهند.
میزان مشارکت و نقش هر نهاده در جریان تولید به وسیله ی تولید کرانه ای (MP) آن بیان می شود. هر قدر با افزایش یک واحد از یک نهاده محصول بیشتری به دست آید، آن نهاده با اهمیت تر محسوب می شود. بر همین اساس ارزش کرانه ای هر نهاده که در جریان تولید خلق می شود به عنوان ارزش اقتصادی یا قیمت سایه ای آن نهاده تلقی می شود. اصل استفاده بهینه از عوامل تولید نیز حکم می کند که از هر نهاده تا آن جایی استفاده شود که ارزشی که هر واحد آن (آخرین واحد) در جریان تولید ایجاد می کند برابر با قیمت پرداختی به آن باشد (چمبرز25، 1988)، یعنی:
(2-5)
P*〖MP〗_(X_i )=r_i
که در آن، P قیمت محصول، r_i قیمت نهاده و 〖MP〗_(X_i ) تولید نهایی نهاده iام است.
از نقطه نظر ریاضی تولید نهایی هر نهاده از طریق مشتق گیری تابع تولید (2-4) نسبت به نهاده مورد نظر حاصل می شود. برای مثال، تولید نهایی نهاده iام از رابطه زیر حاصل می شود:
(2-6)
〖MP〗_(X_i )=(∂f(X))/(∂X_i )
در رابطه فوق، 〖MP〗_(X_i ) تولید نهایی نهاده iام می باشد.
توضیحات فوق بیانگر آن است که با برآورد تابع تولید برای هر محصول می توان برآوردی از تولید نهایی هر نهاده را به دست آورد که چنان چه در قیمت محصول مربوطه ضرب شود برآوردی از ارزش نهایی تولید که برابر با ارزش اقتصادی نهاده مورد نظر است حاصل می شود. بنابراین، چنان چه مقدار نهاده شبه ثابت آب را با W نشان داده و ارزش اقتصادی آن را r_w نامیده، آنگاه r_w از رابطه ی زیر قابل محاسبه است.
(2-7)
r_w=(∂f(X))/∂W*P=P*MP_w (W,X)=VMP_w (W,X)
از رابطه (2-7) مشخص است که ارزش اقتصادی آب متاثر از تولید نهایی آن می باشد. با توجه به ارتباط متقابل فنی بین نهاده ها در جریان تولید که توسط توابع تولید انعطاف پذیر مانند ترانسلوگ، لئونتیف و درجه دوم تعمیم یافته قابل نمایش می باشد، تولید نهایی نهاده آب علاوه بر اینکه تابع مقدار مصرف خود آب می باشد تابعی از سطوح مصرف نهاده های دیگر نیز هست، بنابراین ارزش اقتصادی برآورد شده از طریق آن نیز تابعی از میزان مصرف دیگر نهاده های لحاظ شده در جریان تولید خواهد بود. بر همین اساس ارزش اقتصادی آب در سطوح مختلف مصرف سایر نهاده ها قابل برآورد می باشد. برای محاسبه ی یک قیمت واحد برای نهاده آب، ارزش اقتصادی آن در میانگین مصرف سایر عوامل تعیین می شود. به عبارت دیگر قیمت سایه ای آب برای یک واحد تولیدی که سایر نهاده ها را در سطح متوسط مصرف مشاهدات مورد مطالعه مصرف می نماید محاسبه می شود. این قیمت نشان دهنده حداکثر ارزشی است که چنین واحد تولیدی مایل به پرداخت آن برای مصرف آخرین واحد آب می باشد.
با برآورد تابع تولید برای هر یک از محصولات مورد نظر علاوه بر محاسبه ی ارزش اقتصادی آب، عکس العمل تولید محصولات کشاورزی به تغییر در قیمت مقدار آب نیز به صورت زیر قابل اندازه گیری است:
(2-8)
E_w=(∂f(X,Z))/∂W.W/Q
در رابطه فوق، E_w کشش تولیدی آب می باشد که آن نیز تابعی از میزان مصرف خود آب و دیگر نهاده های به کار رفته در جریان تولید می باشد. این رابطه نشان می دهد که اگر مقدار مصرف آب یک درصد افزایش داده شود مقدار تولید چند درصد افزایش می یابد. با توجه به این که ارزش کرانه ای تولید آب معادل قیمت هر واحد از این نهاده است و تولید کرانه ای (نهایی) آب یکی از دو جزء تشکیل دهنده ی ارزش کرانه ای آب است، لذا هر قدر تولید نهایی آب در محصولی بیشتر باشد (با ثابت بودن قیمت های محصول) تولید کننده کشاورزی (مصرف کننده آب) حاضر خواهد بود بهای بیشتری را برای آب بپردازد.
در رابطه (2-7)، r_w ارزش اقتصادی آب در سر مزرعه را نشان می دهد. با توجه به وجود تلفات آب در شبکه های آبیاری چنان چه بخواهد قیمت آب را در ابتدا کانال محاسبه شود، قیمت یاد شده می بایست تعدیل شود. این عمل با در دست داشتن میزان راندمان انتقال برای هر نقطه از شبکه قابل انجام می باشد. اگر خروجی منبع یا دهانه سد به عنوان محل مبنا برای تعیین قیمت آب قرار داده شود به صورتی که درذیل توضیح داده می شود، می توان ارزش اقتصادی آب در دهانه سد یا منبع را برآورد نمود (چاکراورتی و رماست26، 1991):
اگر q حجم آب تحویلی در سر مزرعه، Q حجم آب ارسالی از منبع اصلی و h راندمان انتقال کانال های آب باشد حجم آب تحویلی در سر مزرعه از رابطه (2-9) به دست می آید:
(2-9)
q=Q*h
اکنون با استفاده از تابع تولید ارزش تولید کرانه ای آب کشاورزی در سر مزرعه از رابطه زیر قابل برآورد است:
(2-10)
〖VMP〗_w=P.f^’ (q) , f^’ (q)=MP
که در آن، 〖VMP〗_w ارزش تولید کرانه ای آب در سر مزرعه، P قیمت محصول و f'(q) تولید کرانه ای محصول می باشد، آنگاه ارزش تولید کرانه ای (ارزش اقتصادی) آب در محل دهانه سد از رابطه زیر به دست می آید:
(2-11)
〖VMP〗_s (y)=Pf(q)=Pf(q).h(y)=VMP_r.h(y)
در این رابطه، 〖VMP〗_s (y) ارزش تولید کرانه ای (ارزش اقتصادی) آب ارسالی در محل منبع اصلی (سد) است.
برای تخمین ارزش (قیمت) آب در رویکرد تابع تولید و پس از برآورد تابع برای هر یک از محصولات به سه طریق می توان عمل نمود:
برآورد ارزش اقتصادی آب مصرفی در یک محصول برای تولید کنندگان مختلف محصول با استفاده از رابطه (2-7) در میانگین مصرف سایر نهاده ها،
برآورد ارزش اقتصادی آب مصرفی در یک محصول برای هر یک از تولید کنندگان مختلف (با استفاده از رابطه (2-7) و محاسبه ی یک میانگین قیمت.
محاسبه ی ارزش اقتصادی آب برای مصرف کنندگان کارآمد و مصرف کنندگان ناکارآمد به صورت جداگانه و تعیین قیمت آب بر اساس ارزش اقتصادی این نهاده برای گروه کارآمد.
طبعاً روش سوم در قیمت گذاری آب مصرف این نهاده را برای تولید کنندگان کارآمد محصولات مقرون به صرفه می نماید و دیگر تولیدکنندگان را نیز تشویق به افزایش کارایی در مصرف سایر نهاده ها می کند. بنابراین چنان چه افزایش بهره وری آب مورد توجه باشد رویکرد سوم مناسب ترین خواهد بود.
برای تعیین ارزش اقتصادی آب به روش سوم ابتدا می بایست تابع تولید مرزی برآورد شود و کارایی زارعین مصرف کننده آب تعیین گردد. سپس با به کار گیری رابطه (2-7) ارزش اقتصادی آب در سطح مصرف سایر نهاده ها برای زارعین با کارایی های مختلف محاسبه گردد و ارزش به دست آمده برای کارآمدترین زارع ملاک قیمت گذاری قرار گیرد. در این راستا می توان از تابع تولید برآورد شده (2-4) استفاده نموده و تابع تولید مرزی را به روش حداقل مربعات تصحیح شده27 برآورد کرد.
بر ای برآورد تابع تولید مرزی به روش COLS جمله عرض از مبدا حاصل از تابع تولید (2-4) طوری تصحیح می شود که هیچ یک از مشاهدات در بالای تابع مرزی قرار نگیرد. در حقیقت معادله رگرسیون (2-4) به اندازه ای به سمت بالا منتقل می شود که هیچ یک از جملات اخلال مثبت نباشند. این کار با جمع کردن جمله عرض از مبدا تابع تولید (2-4) با بزرگترین جمله خطای مثبت انجام پذیر است (ریچموند28، 1975). با برآورد تابع تولید مرزی و محاسبه نسبت مقدار تولید حاصل از برآوردهای OLS به مقدار تولید حاصل از برآوردهای COLS کارایی کشاورزان به دست می اید. در این روش برای محاسبه ی کارایی مقدار تولید هر کشاورز نسبت به مقدار تولید زارع کاراتر (زارعی که بیشترین مقدار تولید را از مقدار مشخصی از نهاده ها به دست آورده است) سنجیده می شود. پس از آن ارزش آب برای کاراترین و ناکاراترین زارع نیز مشخص می شود.
2-7-1-2-2- برآورد ارزش اقتصادی آب با استفاده از تابع سود مقید
از دیدگاه نظریه های اقتصاد تولید ارزش اقتصادی (ارزش کرانه ای) هر واحد نهاده ثابت یا شبه ثابت (در این جا آب) برابر با مقدار سودی است که با افزودن یک واحد بر نهاده ثابت به سود کل اضافه می شود (چمبرز، 1988). بر همین اساس به جای برآورد تابع تولید و محاسبه ی ارزش تولید نهایی نهاده مورد نظر به عنوان ارزش اقتصادی این نهاده به طور مستقیم می توان تابع سود مقید را برآورد کرد و تاثیر تغییر در مقدار مصرف نهاده ثابت و یا شبه ثابت (آب) را بر سود بنگاه محاسبه نمود.
رابطه (2-12) سود بنگاه یا واحد تولیدی در کوتاه مدت را که حاصل تفاضل هزینه نهاده های متغیر از ارزش محصول تولیدی می باشد نشان می دهد:
(2-12)
π=P.f(X,Z)-r.X
که در آن π سود واحد تولیدی، P بردار قیمت های محصولات تولیدی، r بردار قیمت های نهاده های متغیر و Z بردار مقادیر مصرف نهاده های شبه ثابت می باشد.
با حداکثر سازی رابطه سود مقید به صورت رابطه ضمنی (2-13) به دست می آید:
(2-13)
π=π(p,r,z)=p.f(x(p,r,z),z)-r.x(p,r,z)
در رابطه فوق، سود تابعی از قیمت های نهاده ها و محصول و همچنین مقدار نهاده شبه ثابت می باشد. بنابر اصل هاتلینگ چنان چه از تابع سود مقید نسبت به قیمت های محصول و نهاده ها مشتق جزئی گرفته شود و به ترتیب توابع عرضه محصول و تقاضای نهاده ها حاصل می شود. به علاوه چنان چه از تابع سود مقید نسبت به مقدار مصرف نهاده شبه ثابت مشتق جزئی گرفته شود ارزش اقتصادی نهاده شبه ثابت به دست می آید (چمبرز، 1988)، یعنی:
(2-14)
∂π(.)/(∂r_i )=-X_i (P,r.Z)
(∂π(.))/(∂z_k )=/_W
∂π(.)/(∂p_i )=y_i (P,r,Z)
در روابط فوق، X_i و r_i به ترتیب مقدار بهینه مصرف نهاده متغیر و قیمت آن نهاده می باشد. y_i و p_i به ترتیب تابع عرضه محصول و قیمت آن می باشد و _W ارزش اقتصادی نهاده شبه ثابت (آب) می باشد. بنابراین، با مشخص کردن تابع سود برای هر یک از محصولات مورد نظر و برآورد آن می توان قیمت اقتصادی آب را از رابطه بالا محاسبه

Leave a Comment