و پرمحصول، کنترل بیماریها و آفات برنج میتواند راهکار مناسبی برای افزایش بازده اقتصادی تولید این محصول استراتژیک باشد.
1-4- اهداف تحقیق
– ارزیابی اقتصادیترین روش کنترل بیماری بلاست برنج
-بررسی نظرات کشاورزان در مورد روشهای کنونی کنترل بیماری بلاست برنج
-مقایسه نظرات کشاورزان و کارشناسان کشاورزی و دستیابی به راهکاری مناسب
– مقایسه ویژگیهای فردی کشاورزان استفادهکننده از روش زراعی در مقایسه با کشاورزان استفادهکننده از روش شیمیایی
– مقایسه ویژگیهای اقتصادی کشاورزان استفادهکننده از روش زراعی در مقابل کشاورزان استفادهکننده از روش شیمیایی
1-5- واژههای کلیدی
1-5- 1- مقایسه اقتصادی
تعریف مفهومی: مقایسه یعنی دو چیز را با هم سنجیدن و اقتصادی صفتی است منسوب به اقتصاد.
تعریف عملیاتی: در این تحقیق منظور مقایسه اقتصادی روشهای مختلف کنترل بیماری بلاست برنج است.
1-5- 2- برنج
تعریف مفهومی: دانهایست از نوع غلات و شبیه گندم که از غذاهای اصلی انسان است. بلندی بوتهی آن به یک متر و نیم میرسد. در جاهای مرطوب کاشته میشود و احتیاج به آب فراوان دارد. در چین و هندوستان و آفریقا و آمریکا و برخی قسمتهای اروپا به ثمر میرسد. در سواحل بحر خزر، فارس و اصفهان زراعت میشود. ورنج، گرنج و برنگ هم گفته میشود. دانههای برنج با پوست را شلتوک و کشتزار آن را شالیزار میگویند.
تعریف عملیاتی: منظور از برنج در این تحقیق کلیه ارقام برنج که در شهرستان لنگرود کشت میگردد از جمله هاشمی، جمشیدجو و علیکاظمی است.
1-5-3- بیماری
تعریف مفهومی: نادرستی، ناخوشی
تعریف عملیاتی: منظور بیماری در این تحقیق عوامل بیماریزای قارچی است که باعث کاهش میزان محصول میگردد.
1-5- 4- بیماری بلاست
تعریف مفهومی: بلاست در لغت به معنی انفجار است.
تعریف عملیاتی: بیماری بلاست برنج، که عامل آن، قارچ Pyricularia grisea است، تاکنون از٨٥ کشور دنیا، گزارش شده و هر جا که برنج به صورت تجاری، کشت میشود، وجود دارد و در مراحل نشا، پنجهزنی و خوشه، برنج را مورد حمله قرار میدهد. به همین دلیل تحقیقات گستردهای روی آن در دنیا صورت گرفته است، اما هنوز خسارتزاترین بیماری برنج محسوب میگردد (پاداشتدهکایی، ١٣٧٨).
فصل دوم
بررسی و مرور پیشینه تحقیق
2-1- مقدمه
افزایش سریع جمعیت زمین، بهرهوری پایین کشاورزی و توسعه محدود صنعت، سیستم بازاریابی ناقص و بسیاری موانع دیگر در مسیر توسعهی تولید برنج در کشورهای در حال توسعه وجود دارد. با این وجود توسعهی اقتصادی برنج تحت یک روند ثابت در حال تکامل و تغییر است .(Wasim, 2002) ٩/٠ تولید برنج در شرق دور متمرکز است. در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، به ویژه بخشهایی از جنوب اروپا و آمریکا کشت برنج در کشاورزی و صنعت اهمیت زیادی دارد. امروزه برنج در شرایط پیشرفتهتر و با روشهای مختلف بیش از هر محصول دیگر کشت میشود. با توجه به جدول فائو در سال ١٩٩٦ در مورد تعادل مواد غذایی، برنج بیش از ٦٠% کالری مردم میانمار، بنگلادش، اندونزی و ویتنام و بین ٦٠%-٥٠% کالری مردم تایلند، فیلیپین، چین و کره و ٥٠%-٤٠% کالری مردم هند و ژاپن را تامین میکند (.(Wasim, 2002 در پاکستان و آمریکا فقط ٣٠%-٢٠% کالری دریافتی را تامین میکند. مصرف برنج در بسیاری کشورها مثل آفریقا و آمریکایلاتین، در حال افزایش است (جدول 2- 1)(.(Wasim, 2002
تولید برنج طی سالهای ٢٠٠٠-١٩٩٩ به میزان ٥٨٦٧٨٧٠٠٠ تن برآورد شده است. برنج با ارزشترین و گرانترین محصول غذایی است که تاکنون کشت شده است. سادگی هضم برای کودکان، افراد مسن، بیمار و ضعیف نسبت به گندم، جو و ذرت باعث افزایش اهمیت آن شده است. دانههای برنج دارای پروتئین، نشاسته، روغن، نمک و فیبر هستند که نیازهای اساسی بدن را تامین میکنند. علاوه بر این برنج حاوی ویتامینها و عناصر حیاتی است. متاسفانه بسیاری از این ویتامینها به همراه پوستهی فیبری دانهی برنج از بین میروند .(Wasim, 2002)
در دهههای اخیر پایداری در کشاورزی مورد توجه زیادی قرار گرفته است. کشاورزی پایدار بر توانایی سیستمهای کشاورزی در دارابودن قدرت تولید در درازمدت تایید دارد. در این رابطه منابع اصلی کشاورزی شامل آب و زمین در اثر عوامل مختلف از جمله استفاده نامناسب از نهادهها در معرض نابودی قرار گرفتهاند. این امر میتواند منجر به کاهش عملکرد زمین و حتی افزایش بیابانزایی گردد (Williams, 1995). نظامهای پایدار از نظر محیطی غیرمخرب، از نظر فنی مناسب و از نظر اقتصادی مقرون به صرفه هستند (Porter, 1974).
بیماریهای گیاهی تهدیدی برای محصولات زراعی و کشاورزی پایدار هستند. از لحاظ تاریخی، شیوع بیماریهای زراعی همراه با قحطی، درد و رنج و مرگ برای انسان بوده است .(Anonymous, 2013) شیوع بیماریهای گیاهی، امید و آرزوی بسیاری از کشاورزان را که برای امرار معاش وابسته به کشاورزی بودهاند، نابود میکرده است .(Anonymous, 2013) افزایش جمعیت به دلیل موفقیت کشاورزی مدرن در کنترل بیماریهای زراعی بوده است .(Anonymous, 2013) با این حال بیماریهای زراعی هنوز هم وجود دارند و خسارت سنگینی وارد میکنند. محصولات زراعی از زمان کشت دانه تا زمان برداشت محصول در معرض بیماریهای زراعی قرار دارند. حتی بذرهای برداشت شده در معرض خطر آلودگی با اسپورهای بیماریهای بذرزاد مانند زنگ، قرار دارند. در نتیجه، مهم این است که کشاورزان درک صحیحی از بیماری و روشهای مختلف کنترل جهت به حداقل رساندن خسارت و زیان اقتصادی ناشی از آن داشته باشند .(Anonymous, 2013)
(Wasim, 2002) جدول 2- 1. سرانه مصرف برنج در آفریقا و برخی کشورهای در حال توسعه
کیلوگرم در سال
کشور
١٥٢
بنگلادش
١٤٠
میانمار
٣٩
برزیل
٩٢
چین
٩١
هند
٨٢
گویان
١٤٦
اندونزی
٢٤
عراق
٦٢
ژاپن
٨٧
مالزی
٩١
فیلیپین
١٦
پاکستان
٨٩
سریلانکا
٩٠
سیرالئون
١١٤
تایلند
١٦٢
ویتنام
2- 2- بیماریهای گیاهی
تعریف بیماری از نظر افراد مختلف به صورتهای متفاوت بیان میشود. از نظر یک کشاورز بیماری به صورت کاهش محصول و در نتیجه کاهش درآمد بیان میگردد. ولی از نظر یک پزشک، بیماری با علل و علائم آن سنجیده میشود. هر گونه فرآیند غیرعادی در گیاه را که در اثر تحریک مداوم به وجود آید و منجر به تغییرات در فعالیت متابولیکی و سبب ظهور علائم گردد میتوان بیماری نامید. برای ایجاد یک بیماری باید چند عامل تعیینکننده مانند پاتوژن، شرایط محیطی مساعد برای رشد پاتوژن، میزبان حساس و ناقل وجود داشته باشند به عوامل بیماریزای گیاهی اصطلاحا پاتوژن میگویند (الهینیا، 1384).
2-2-1- بیماریهای برنج
بیماریهای برنج در غالب مناطق کشت گیاه، عامل اصلی کاهش محصول است (اخوت، ١٣٨٣). بیماریهای انگلی در اثر قارچها، باکتریها، ویروسها، مایکوپلاسماها و نماتدها ایجاد میشوند. بیماریهای غیرانگلی در اثر عوامل نامساعد محیطی یا تغذیهای مانند کمی یا زیادی غذا و کمآبی، حرارت نامناسب، زیادی اسیدیتهی خاک یا قلیاییبودن آن، سموم و خسارت مکانیکی بوجود میآید (اخوت، ١٣٨٣). بوته برنج در تمامی مراحل رشد مبتلا به بیماریهایی شده که کمیت و کیفیت محصول را کاهش میدهد (اخوت، ١٣٨٣). شدت بیماریها بستگی به شدت بیماریزایی پاتوژن، عوامل محیطی و حساسیت رقم کشتشده دارد. در مورد بیماریهای ویروسی، میکوپلاسمایی و بعضی باکتریها وجود ناقل ضروری است (اخوت، ١٣٨٣).
برنج در والنسیا (اسپانیا) مساحتی بالغ بر ١٥٠٠٠ هکتار اطراف دریاچهی آلبوفرا را در بر میگیرد. در مزارع برنج با مشکلات مربوط به برنامه کود و برنامه کاربردی آفتکشها مواجهایم. مهمترین آفات برنج در این مناطق Chilo suppresalis و مهمترین بیماری ناشی از قارچ Magnaporthe grisea و Helminthosporium oryzae است .(Osca et al., 2004)
همچنین در روسیه بیش از ٣٠ بیماری قارچی روی برنج شناسایی شده که مهمترین آنها بیماری بلاست است. پس از ٧٠ سال از کشت برنج، ١٢-١٠ سال از شناسایی چرخه زندگی بیماری بلاست میگذرد (Kharitonov et al., 2004).
در بنگلادش علت اصلی کاهش عملکرد برنج را به بیماریها نسبت میدهند. در میان بیماریهای مختلف، سوختگی باکتریایی برگ، پوسیدگی غلاف، سوختگی غلاف، بلاست و لکهقهوهای از اهمیت بیشتری برخوردارند .(Biswas et al., 2011)
2-2-2- بلاست برنج
بیماری بلاست یکی از مهمترین بیماریهای برنج در سراسر جهان است. در اثر حمله عامل بیماری یعنی قارچ Pyricularia grisea، روی برگهای گیاهچه و بوتههای برنج در مراحل اولیهی رشد و پنجهزنی در شرایط مناسب لکههایی ظاهر شده و سبب برگسوزی میشود. آلودگی شدید روی دم خوشه و گرههای ساقه اغلب خسارت زیاد زده و تعداد خوشه تقلیل یافته، باعث کاهش وزن هزاردانه و کیفیت محصول میشود (اخوت و همکاران، 1369). این بیماری اولین بار در ژاپن به سال ١٧٠٤ شناسایی گردید. بیماری در ایتالیا Brusone و در عراق به نام Shara گزارش شده است ((Ou, 1985. بلاست برنج اولین بار در آفریقا در سال ١٩٣٠ مشاهده گردید و امروزه مخربترین بیماری در منطقه آفریقا است (Sere, 1999). در کشور بورکینافاسو، بلاست گردن مخربتر از بلاست برگ است (Sere, 1999). در مناطق کشت دیم در استان کومو در بورکینافاسو، کاهش عملکرد بین ١٧ تا ٥٩٩ کیلوگرم در هکتار (٢٢-١% از کل محصول) ثبت گردید. در مناطق کشت آبی استان کاریفیگولا ، کاهش عملکرد بیشتر بود و بین ١٣٤ تا ٨٦٧ کیلوگرم در هکتار معادل ٣/٤٥-٢/٤% از کل تولید ثبت گردید (Sere, 1999). بنابراین کشت برنج در این مناطق با افزایش بیماری بلاست همراه است. طبق تحقیقات انجام یافته احتمال بروز بیماری بلاست گردن در مناطقی که کود مصرف نشده، ٧/١ تا نصف میزان آن در زمینهایی است که کود مصرف شده است (Sere, 1999). بنابراین بلاست با افزایش مصرف کودهای شیمیایی افزایش مییابد (Sere, 1999). در غنا، بررسیهای انجام یافته روی ٢٦٤ زمین کشاورزی در سراسر کشور نشان داد که تنوع ژنتیکی پاتوژن در مناطق مورد آزمایش با میزان خسارت بیماری ارتباط دارد (Nutsugah et al., 2008). بلاست بیماری عمده در مناطق مرتفع و دشتهای گامبیا است. کاهش محصول با توجه به گونه و منطقهی آلودگی متفاوت است. اگر چه اهمیت اقتصادی بیماری در گامبیا ثبت نشده است اما در پارهای گزارشها خسارت آنرا ١٠٠% در شرایط تنش اعلام کردهاند (Jobe et al., 2003).
در سیرالئون کاهش عملکرد ٥/١٤-٢/٣% در زمینهای پست و بلند، در ارقام مختلف گزارش گردید (Fomba, 1984). در صحرا، خسارت ناشی از بلاست گردن ٩/٣٠-١٦% گزارش گردید (Fomba, 1984). در نیجریه در مناطق کشاورزی رو به رشد، بیماری ممکن است منجر به ٥٠-٣٥% کاهش عملکرد گردد و در زمان شیوع بیماری تا ١٠٠% خسارت نیز گزارش گردیده است (Sere, 1999). خسارت آن در هند در سالهای ٦١-١٩٦٠، ١٠-٥ % (Padmanabhan, 1965)، در ژاپن طی سالهای ٦٠-١٩٥٣ و در اپیدمی نیمه دههی ١٩٧٠ در کره ٣% و در فیلیپین ٦٠-٥٠% گزارش شده است (Sere, 1999). اپیدمی بلاست در ١٩٤١ در ژاپن باعث قحطی شده است (Ou, 1985).
تنها منطقهی دنیا که تاکنون بیماری مشاهده نشده، جنوب شرقی استرالیا است. در این منطقه از طریق پیشآگاهی و رعایت شرایط قرنطینه مانع از ورود کنیدی و میسلیوم عامل بیماری شدهاند. در شرایط خشک و در دمای محیط، کنیدیها بیش از یکسال و میسلیوم تا ٣ سال زنده میماند. با توجه به بقای طولانی، واردات و حمل و نقل توسط مسافران به همراه دانههای آلودهی برنج، علفهای هرز و محصولات ساختهشده از کاه برنج میتوانند باعث انتقال بیماری به مناطق جنوب شرقی استرالیا گردد. بلاست برنج در مناطق شمالی استرالیا گزارش شده بنابراین

Leave a Comment