آنتیبیوتیک روی سنتز پروتئین قارچ اثر میگذارد. توسعهی احتمالی سویههای مقاوم به آنتیبیوتیک کاسوگامایسین را نمیتوان نادیده گرفت. محققین مقاومت سویههای قارچ عامل بیماری بلاست را به کاسوگامیسین در غلظت ١٠٠ پیپیام، گزارش کردند .(Misato, 1967)
در میان ترکیبات آلی فسفره که علیه بیماری بلاست استفاده شدهاند میتوان به فنیلتیوفسفات و دیفنیلدیتیوفسفات اشاره کرد. این ترکیبات خواص درمانی خوبی علیه بیماری بلاست دارند. خواص حشرهکشی آنها نیز اثبات شده است. بنابراین این ترکیبات به عنوان آفتکش و قارچکش وسیعالطیف علیه بیماریها و آفات برنج مصرف میشوند. خواص گیاهسوزی برخی از آنها روی برنج ژاپنی مشخص شده و نیاز به تحقیقات گسترده قبل از استفادهی وسیع دارند .(Abeygunawarbena, 1968)
گزارشهای بدست آمده از بسیاری کشورهای دنیا نشان دهندهی اثربخشی استفاده از قارچکشهای دیتیوکاربامات در کنترل بیماری بلاست است. به عنوان مثال قارچکش زینب ٢٥/٠٪ به صورت اسپریپاشی نتایج خوبی در بر داشته است .(Abo-el-dahab and Mishail, 1967) به طور مشابه، فربام در مطالعات آزمایشی در سیلان، نتایج خوبی در کنترل بیماری نشان داد. اما تنها قادر به کنترل سطحی و متوسط بوده است و در شرایط همهگیری، اثر آن به شدت کاهش مییابد (Abeygunawarbena and Peiris, 1958).
در پژوهشی دیگر، اثر قارچکش ایزوتیانیل١، در دوزهای پایین روی برنج، بررسی و مشخص شد ایزوتیانیل یک مادهی بسیار موثر و جایگزین سایر روشهای مبارزه است. اثرات زیستمحیطی آن، کم بوده و به مدت طولانی گیاه را در برابر بیماری بلاست، محافظت میکند و در دوزهای پایین، اثرات سوء زیستمحیطی ندارد (Ogawa et al., 2011).
مطالعات در اندونزی نشان داد که قارچکشهای دیفنوکونازول، فلوسیلازول، پروپیکونازول و کاربندازیم در کنترل بیماری بلاست برنج و حفظ عملکرد، موثرتر از سایر قارچکشها هستند .(Nasruddin and Amin, 2013) در پژوهشی دیگر، اثر 10 قارچکش دیتانزد 75-78، کاربندازیم، پروپیکونازول، مانکوزب، گوگرد، تیوفاناتمتیل، تریسیکلازول، بنومیل، ادیفنوفوس و کیتازین روی رقم حساس TD-39، آزمایش شد. نتایج نشان دادند که همهی قارچکشها در کنترل بیماری بلاست برنج موثر هستند. از بین 10 قارچکش مورد آزمایش، تریسیکلازول، کیتازین و ادیفنوفوس در کنترل بیماری به طور قابل توجهی برتری داشتند. همچنین اسپریپاشی با سم تریسیکلازول، سبب افزایش عملکردی معادل 33/7783 کیلوگرم در هکتار و پس از آن ادیفنوفوس 66/6941 کیلوگرم در هکتار و کیتازین 00/6850 کیلوگرم در هکتار میشود .(Naik et al., 2012)
پاداشتدهکایی و شریفی تهرانی (١٣٨١)، مقاومت قارچ عامل بیماری بلاست برنج به قارچکشهای ادینفوس و بنومیل را ثابت کردند. این در حالی است که جمالی زواره و شریفی تهرانی (١٣٨٢)، درپژوهشی مشابه، اثر سیستمیک قارچکش بنومیل در کنترل بیماری را به اثبات رساندند.
2-3-1- 5- استفاده از ارقام مقاوم
القای مقاومت به گیاه میزبان، یکی از روشهای کنترل بیماری است. اساس برنامهی اصلاحی برای معرفی ارقام مقاوم برنج به بلاست استفاده از ژنهای مقاوم بزرگ اثر٢، بوده است. ارقامی که سطح مقاومت بالایی خصوصا در دامنهی جغرافیایی وسیع از خود نشان میدهند، دارای چند ژن مقاومت اصلی هستد (موسینژاد و همکاران، 1389). ارقامی که ترکیب ژنهای اصلی مقاومت در آنها یکسان میباشد، در شرایط مزرعه سطوح مقاومت یکسانی را نشان نمیدهند (موسینژاد و همکاران، 1389). بر اساس چنین تفاوتهایی است که محققین ژاپنی در کنار مقاومت واقعی١، مقاومت مزرعهای٢ را مطرح میکنند (موسینژاد و همکاران، 1389). مفهوم مقاومت نسبی یا مزرعهای در سالهای اخیر در برنامههای کنترل بیماری بلاست مورد توجه قرار گرقته است (موسینژاد و همکاران، 1389). مقاومت نسبی به صورت نوعی سازگاری بین پاتوژن و گیاه میزبان ظهور یافته و منجر به کاهش توسعهی بیماری در مقایسه با ارقام فاقد مقاومت میشود. این نوع مقاومت برای محیطهایی که شدت بیماری در آنها کم یا متوسط باشد، مناسب است اما برای محیطهایی که شدت بیماری بالاست، کفایت نمیکند. به عبارت دیگر، مقاومت نسبی مقاومتی کمی و ناکامل بوده که تنها موجب کنترل بیماری در حد قابل قبول میگردد. ژنهای مسئول مقاومت نسبی QTLs نامیده میشوند (موسینژاد و همکاران، 1389). به منظور بررسی واکنش ژنوتیپهای مختلف برنج نسبت به جمعیت مزرعهای قارچ عامل بیماری بلاست و همچنین 8 نژاد شناسایی شدهی آن، تعداد 116 ژنوتیپ مورد ارزیابی قرار گرفتند (موسینژاد و همکاران، 1389). از بین 116 رقم مورد آزمایش، 53 رقم با تیپ آلودگی 3-1 (مانند خزر، سپیدرود و نعمت)، مقاوم، 24 رقم با تیپ آلودگی 5-4 (فجر، بجار و سنگجو)، نیمهحساس و 39 رقم با تیپ آلودگی 8-6 (حسنسرایی، بینام و انواع طارم)، حساس بودند (موسینژاد و همکاران، 1389). در پژوهشی دیگر انتقال ژنهای مقاومت روی برنج رقم طارم دیلمانی، بررسی گردید. این رقم در برابر بیماری بلاست بسیار حساس است. برای تهیهی رقم مقاوم از روش ژنتیک کلاسیک مندلی استفاده شد. نتایج نشان داد که ژنهای مقاومت به رقم طارم دیلمانی انتقال یافته و تغییرات اندکی در کیفیت محصول حاصل شده است (مهدیان ، 1388). در مورد استفاده از ارقام مقاوم و انتقال ژنهای مقاومت بیشترین تحقیقات در موسسه تحقیقات برنج (IRRI)، انجام شده است. برای این منظور در رقم حساس Co39، ترکیب ژنی Pi-1/Pi-1b+ Pi-2را بنا کردند. Co39به عنوان دهندهی مقاومت جهت انتقال ژنهای مقاومت به ارقامی همچون جیوتی و IR50، منتقل شد و نتایج مطلوبی بدست آمد .(Gnanamanickam et al., 2000) تحقیقات دیگر در هند، نشان داد که جدایههایی از قارچ عامل بلاست وجود دارد که روی ژنهای Pi-2 یا 1- Piبه تنهایی بیماریزا هستند ولی روی ترکیب آنها تاکنون هیچ جدایهی بیماریزا مشاهده نشده است (Sivaraj et al., 2000).
به منظور تعیین چگونگی پایداری به بلاست در رقم Moroberekan که مقاومت آن 20 سال در آفریقای جنوبی ثابت مانده است، تحقیقاتی انجام شد و دانشمندان به این نتیجه رسیدند که 6 ژن اصلی و 10 جایگاه در صفات کمی(QTL) ، دخالت دارند. ترکیب ژنهای مقاومت اصلی و جزئی سبب تداوم مقاومت در این رقم شده است (Chen et al., 2000). همچنین امکان تشکیل نشانگر PCR که بتواند ژن مقاومت به بلاست 2- Piرا ردیابی و ژنوتیپهای حساس را شناسایی کند، توسط دانشمندان بررسی شد (Hittalmani et al., 1995). القای ژن غالب مقاومت (R)، به رقم جفرسون انجام شد و مشخص گردید که این رقم صفت مقاومت در برابر عامل بیماری را دریافت کرده است (Jiang et al., 2012).
گروهی از دانشمندان به بررسی نشانگرهای ماهوارهای و کاربرد آنها، در برنامههای اصلاح برنج، برای بهبود مقاومت به بیماری بلاست، پرداختند. از انواع نشانگرهای ریزماهواره، استفاده شد. ریزماهوارهها، به عنوان تکرار توالی ساده (SSR)، شناخته شده و به طور معمول، از ١ تا ٦ نوکلئوتید، تشکیل شدهاند. این نشانگرها، بسیار تکرار شده و در تمام ژنوم، توزیع شده و در مقایسه با سایر ژنها، به شدت چندشکلی هستند. این باعث میشود به عنوان یکی از نشانگرهای ژنتیکی مهم در برنامههای اصلاح برنج، شناخته شوند .(Miah et al., 2013)
در پژوهشی طی سالهای 2010-2009 اثر همزمان کاربرد سموم قارچکش و ارقام مقاوم در دوزهای مختلف کودهای ازته بر بیماری بلاست برنج بررسی گردید. نتایج حاصل نشان داد که استفاده از میزان بالاتر کودهای ازت در رقم مقاوم، تاثیر معنیداری بر شدت بیماری نداشته و با استفاده از دوزهای توصیه شده ازت، عملکرد بالاتر و درآمد خالص بالاتری حاصل میشود. همچنین، استفاده از دوزهای توصیه شده ازت همراه با اسپریپاشی با سموم تریسیکلازول در رقم حساس، نتایج بهتری دارد (Bhat et al., 2013).
بررسی حساسیت 14 رقم تجاری برنج به بیماری بلاست در شرایط مزرعه طی سالهای 2003-2002 در دو منطقه در سویل اسپانیا انجام شد. 100%-80% آلودگی در ارقام گالاتکسو، بیاکست، ماراتلی و تایناتو مشاهده شد. تفاوت آلودگی رقمهای مختلف در قسمتهایی از گیاه است که تحت تاثیر بیماری قرار گرفتهاند. بیاکست و ماراتلی حساسترین ارقام برنج ویولال و تایناتو متحمل و 6 رقم نیز علائم متوسطی نشان دادند .(Castejon-Munoz et al., 2004)
غربالگری خصوصیات مقاومت روی 15 ژنوتیپ مناطق آبی و 15 ژنوتیپ مناطق پست انجام شد. سپس خسارت ناشی از بیماری محاسبه گردید. تلفات ناشی از بلاست گردن 25/0 تخمین زده شد و وضعیت ارقام برنج بررسی شد. نتایج حاصل نشان دادند که از بین 15 رقم، یکی از ارقام مقاومت خوبی نسبت به بیماری نشان داده و 12 رقم نیز نسبتا مقاوم با سطح قابل قبولی از کاهش عملکرد بودند .(Blaise and Mussa, 2002)
2- 4- مقایسه اقتصادی روشهای کنترل بیماری بلاست برنج
ارزیابی اقتصادی اثرات جانبی آفتکشهای مورد استفاده در مناطق پنبهکاری پنجاب پاکستان انجام شد و نتایج نشان دهندهی اثرات مخرب استفاده از آفتکشها در منطقه بوده و استفاده از روشهای پیشگیرانه به جای روشهای شیمیایی به شدت توصیه میشود (Azeem Khan et al., 2002). با توجه به هزینههای سنگین واردات سموم آفتکش، توصیه شده که این هزینهها در راه مراقبتهای بهداشتی، بازیافت ضایعات محصول و تحقیق و توسعه مصرف گردند. همچنین یکی از اقدامات در جهت کاهش مصرف سموم در منطقه، بالا بردن قیمت آفتکشها و اقدامات نظارتی سختگیرانه در منطقه میباشد (Azeem Khan et al., 2002). تجزیه و تحلیل اثرات اقتصادی بیماریهای گیاهی با استفاده از مدل تعادل عمومی توسط گروهی از دانشمندان انجام شد و طی آن میزان تاثیر بیماری بر عملکرد دانه، هزینههای کنترل بیماری و بازارپسندی محصول بررسی گردید (Wittwar et al., 2003).
همچنین ارزیابی اقتصادی قارچکشهای جایگزین در برابر بیماریهای ریشهی سبزیجات در سیستم‌های کشت حفاظت شده در مصر نشان داد که کاربرد قارچکشهای جایگزین منجر به کاهش قابل توجه بیماری پوسیدگی ریشه در سبزیجات خیار، گوجهفرنگی و فلفل در گلخانه نسبت به قارچکشهای قبلی گردید .(El- Mougy et al., 2013) علاوه بر این بر اساس محاسبات اقتصادی هزینه – فایده، سوددهی نیز افزایش یافت. سود حاصله در طول درمان قارچکش به ترتیب 8/68، 5/98 و 8/45 برای خیار، گوجهفرنگی و فلفل در ضدعفونی خاک با قارچکشهای جایگزین بوده است و کاهش هزینهها به 5/42، 5/54 و 3/35 نیز ثبت گردید .(El- Mougy et al., 2013) مقایسه اقتصادی روشهای کنترل علفهای هرز در طول فصلهای زراعی 2010 و 2011 جهت بررسی اثربخشی استفاده از روشهای مختلف کنترل علفهای هرز بر عملکرد و بازدهی اقتصادی دو رقم بادام زمینی در نیجریه انجام شد. بر اساس مطالعات انجام یافته از بین تیمارهای مختلف بیشترین سود خالص از تیمار کاه برنج در عمق 10 سانتیمتری به اضافه یک دست وجین 6 هفته بعد کشت بدست آمده و این روش از نظر اقتصادی مقرون به صرفه بوده و باعث کاهش مصرف سموم شیمیایی میگردد (Etejere et al., 2013). برای مقایسه و ارزیابی اقتصادی روشهای مختلف استفاده از متیلبروماید جهت ضدعفونی خاک گلخانهی توتفرنگی از روش بودجهبندی جزیی بر اساس هزینه- فایده و تاثیر درمانهای مختلف بر درآمد استفاده گردید (Sydorovych et al., 2006). نتایج نشان میدهد که جایگزینی متیلبروماید از نظر اقتصادی توجیهپذیر است. همچنین عملکرد در همه مناطق یکنواخت نبوده و استفاده از کلروپیکرین نتایج مشابه خوبی با بازده بیشتر از 1670 دلار در هکتار نسبت به متیلبروماید در سایر مناطق نشان داده است (Sydorovych et al., 2006). تاثیر بیماری بلاست برنج روی کیفیت و عملکرد دانه و رشد ریشه در شرایط مدیترانهای روی

Leave a Comment