ن انجام دادند. نتایج آزمایش نشان داد که درصد روغن (۷/۲۲) درصد، عدد یدی (۵۷/۱۰۹)، پراکسید (۵۹/۱)، صابونی (۹/۱۸۰)، اسیدی (۸۲/۱)، اسید لینولئیک (۲/۵۱%) و اولئیک (۸/۲۸%) میباشد.

فصل سوم
مواد و روش ها

۳-۱- مشخصات و شرایط اقلیمی محل آزمایش
این تحقیق در سال زراعی ۹۲-۱۳۹۳ در مزرعه ای واقع در روستای اسلام آباد شهرستان اشکذر انجام شد. زمین در مختصات جغرافیایی ۵۲ً ۱َ ?۳۲ شمالی و ۴۵ً ۰۶َ ?۵۴ شرقی و ارتفاع ۱۲۲۱ متری از سطح دریا قرار داشت.
۳-۲- مشخصات خاک محل اجرای آزمایش
پس از انتخاب قطعه زمین مورد نظر جهت اجرای طرح و قبل از کاشت از نقاط مختلف مزرعه به طور تصادفی در عمق ۴۰ سانتی‌متر به وسیله اوگر نمونهبرداری شد و خصوصیات فیزیکی و شیمیایی نمونه در آزمایشگاه مشخص گردید. خاک مورد استفاده، خاکی رسی لومی (۶۱% رسی[n19]، ۲۸% لومی[n20] و ۱۱ درصد شنی[n21]) بود و در آزمایش خاک میزان عناصر خاک (جدول ۳-۱)، خصوصیات شیمیایی آب محل (جدول ۳-۲) ، وضعیت آب و هوای منطقه (جدول ۳-۳) ، وضعیت عناصر ورمی‌کمپوست مورد استفاده (جدول ۳-۴) و کود دامی مورد استفاده (جدول ۳-۵) به صورت جداول ذیل اندازهگیری شدند:
جدول ۳- ۱- صفات فیزیکی [n22]و شیمیایی خاک مورد استفاده در آزمایش
هدایت الکتریکی (mmho/cm[n23])
EC
ازت کل
اسیدیته کل اشباع (PH[n24])
درصد کربن آلی (%OC)
پتاسیم قابل جذب (PPM)
فسفر قابل جذب (PPM)
عناصر میکرو (mgr/kg)

Cu
Mn
Fe
Zn
۳/۱
۲۵%
۸۴/۷
۷۴/۰
۲۱۵
۵/۱۴
۷/۱
۶/۸
۸/۷
۶/۰

جدول ۳-۲- تجزیه شیمیایی آب محل اجرای طرح

هدایت
الکتریکی
ds/m
pH
میلی اکی والان در لیتر
پتاسیم

بور
p pm

کربنات

بیکربنات

کلر

سولفات

کلسیم

منیزیم

سدیم

۱۸/۳
۴/۷

۲/۳
۶/۲۵[n25]
۲۵/۹
۹/۱۲
۹/۸
۲۵/۱۶
۱۴/۰
۱/۲

جدول شماره۳[n26]-3- آمار هواشناسی ایستگاه سینوپتیک اشکذر در سال زراعی ۱۳۹۲ (www.yazdmet.ir)
سال و ماه
حداقل درجه حرارت مطلق
حداکثر درجه حرارت مطلق
میزان بارندگی
رطوبت نسبی
متوسط حداقل درجه حرارت
متوسط حداکثر درجه حرارت
نیمه پایانی ۱۳۹۲
مهر
۶/۹
۲/۳۵
۰
۲۱
۶/۱۲
۷/۲۸

آبان
۸/۳
۴/۲۶
۰
۳۴
۶/۸
۳/۲۲

آذر
۲-
۴/۲۱
۶/۱
۵۴
۷/۴
۵/۱۴

دی
۶/۴-
۸/۲۱
۶/۱۸
۴۰
۲/۱
۳/۱۶

بهمن
۲/۵-
۴/۲۳
۹/۲۱
۳۹
۷/۳
۷/۱۶

اسفند
۸/۲
۲/۲۸
۴/۷
۳۱
۶/۷
۳/۲۳
نیمه نخست ۱۳۹۳
فروردین
۶/۳
۲۶
۳/۵۴
۴۰
۷/۹
۱/۲۰

اردیبهشت
۶/۸
۴/۳۴
۰
۲۰
۴/۱۵
۳۰

خرداد
۲/۱۶
۳۹
۰
۱۶
۱۹
۱/۳۴

تیر
۱۸
۴۰
۰
۱۵
۲۲
۷/۳۷

مرداد
۱۹
۴۰
۰
۱۵
۱/۲۳
۴/۳۸

جدول شماره۳-۴- نتایج آنالیز کود ورمی‌کمپوست مورد استفاده در آزمایش
پارامترها
PH
Ec
N (ppm)
P%
Ca%
Na %
Mg %
Fe (ppm)
Zn (ppm)
Cu (ppm)
Al (ppm)
Mn %
میزان
۸/۶
۷/۱۱
۲/۹۰۲
۷/۰
۴/۴
۰۲/۰
۴۶/۰
۷۵۶۳
۲۷۸
۲۷
۷۰۱۲
۴۷۵

جدول شماره۳-۵- نتایج آنالیز کود گاوی مورد استفاده در آزمایش
ردیف
عناصر
کود حیوانی
۱
مس (?)
۰۰۰۲/۰
۲
منگنز(?)
۰۰۴/۰
۳
روی (?)
۰۰۱۲/۰
۴
مولیبدن (?)
۰۰۰۰۱/۰
۵
بور (?)
۰۰۰۴/۰
۶
کربن آلی
۸/۹
۷
مواد آلی
۵/۱۴
۸
نیتروژن
۱/۱
۹
اسیدیته
۲/۷
۱۰
شوری
۵/۵

۳-۳- مشخصات طرح آزمایشی
طرح آزمایش به صورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه سطح شخم و در چهار تیمار کودی با سه تکرار انجام شد.
نوع شخم به عنوان فاکتور اصلی در سه سطح:
a1: شخم کامل (گاوآهن برگرداندار)
a2: نیمه شخم (با تیلر با عمق۷-۸سانتی متر)
a3: بدون شخم
و نوع کود بعنوان فاکتور فرعی در ۴ سطح:
b1: شاهد
b2: کود شیمیایی(۴۰۰ کیلوگرم اوره در هکتار و۱۵۰ کیلوگرم سوپر فسفات تریپل در هکتار و۱۰۰ کیلوگرم سولفات پتاسیم در هکتار)
b3: کود دامی (۳۰ تن در هکتار کود گاوی پوسیده)
:b4 کود ورمی کمپوست(۱۵ تن در هکتار)
در هر بلوک۱۲ کرت به ابعاد۲×۳ متر ایجاد شد. فاصله محل کاشت بذور بر روی ردیف‌ها و بین ردیف‌ها ۳۰ سانتی‌متر در نظر گرفته شد.
۳-۴- نحوه اجرای آزمایش
۳-۴-۱- عملیات زراعی
زمینی که جهت اجرای طرح انتخاب گردید، سال قبل به صورت آیش بوده است. زمین آزمایشی به ابعاد ۲۸×۱۵ متر با رعایت اصول زراعی انتخاب شد. طبق نقشه طرح بلوک بندی شد. در شخم کامل توسط گاوآهن برگرداندار به عمق ۳۰ تا ۴۰ سانتی‌متر شخم زده شد و کلوخه‌ها توسط دیسک زدن خرد شدند. در نیمه شخم توسط تیلر تا عمق ۳ تا ۴ سانتی‌متری شخم انجام شد در تیمار بدون شخم زمین توسط بیل مرزبندی گردید. تمامی کود دامی، کود ورمی‌کمپوست، سوپرفسفات تریپل و سولفات پتاسیم و نیمی از کود اوره قبل از کاشت به زمین داده شد. نیمی دیگر از کود اوره در اواخر فروردین (۳۰/۱/۹۳) زمانی که نیمی از گیاهان به فاز زایشی رفتند به گیاه داده شد.
بذور مصرفی جهت کاشت از اصفهان تهیه گردید. بذور به صورت ردیفی و در عمق ۲-۳ سانتی‌متری و به روش خشکه کاری در تاریخ ۱۲/۸/۱۳۹۲ کشت شدند. پس از انجام عملیات کاشت آبیاری اول (خاک آب) برای کلیه کرت‌ها انجام گردید. بعد از آن دور آبیاری بسته به رطوبت و بارندگی و دمای منطقه و نیاز گیاه تنظیم و آبیاری به صورت غرقابی انجام گرفت.
چون گیاه خار مریم در زمستان به صورت رزت می‌باشد عملیات تنک و رعایت فاصله بوته‌ها (فاصله روی ردیف ۳۰ و فاصله بین ردیف ۳۰) در اواخر اسفند ماه انجام شد. عملیات مبارزه با علف‌های هرز به صورت دستی صورت می‌گرفت. در تاریخ ۲۰/۱/۱۳۹۳ اولین گل‌ها رویت شدند. در اواسط اردیبهشت نزدیک ۲۰% از گل‌ها باز شده بودند.
۳-۴-۲- نمونه برداری و نحوه اندازه گیری صفات کمی و کیفی
در زمان برداشت (۱/۳/۹۳ – ۱/۵/۱۳۹۳) از هر تیمار ۲ خط کناری حذف و از ۲ خط وسط ۱۱ بوته انتخاب و بوسیله یک تکه نخ علامت گذاری شدند. قبل از برداشت، ارتفاع هر بوته اندازه‌گیری گردید و میانگین ۱۱ بوته به عنوان ارتفاع بوته یادداشت گردید. در طی ۶۰ روز کپه‌های رسیده، برداشت شدند. بذرهای هر کپه جداگانه بیرون آورده شده و شمارش شدند و میانگین بذر در کپه به دست آمد. کپه‌های جمع‌آوری شده در هر کرت شمارش شده و بر ۱۱ بوته اصلی (در یک متر مربع) تقسیم شده و تعداد کپه در هر بوته مشخص گردید. برای اندازه گیری وزن هزار دانه از کپه‌های برداشت شده، ۴ دسته بذر ۱۰۰۰ تایی شمارش، وزن آنها اندازه گیری و میانگین آن‌ها بدست آمد. در تاریخ ۱/۵/۱۳۹۳ بوته های مورد نظر از سطح زمین برداشت شد که بعد از خشک شدن (به مدت ۲ روز در مقابل نور آفتاب) توزین شد و به همراه وزن کپه‌ها و بذرهای برداشت شده مقدار عملکرد بیولوژیک در یک متر مربع به دست آمد که تبدیل به عملکرد بیولوژیک در هکتار شد.
برای اندازه گیری میزان روغن بعد از شمارش و وزن بذور هر تیمار بعد از پودر کردن برای روغن گیری توسط دستگاه سوکسله به آزمایشگاه دانشگاه منتقل یافت تا در آنجا درصد روغن تعیین و سپس بوسیله رابطه زیر عملکرد روغن محاسبه گردد.
عملکرد روغن= درصد روغن × عملکرد دانه
برای تعیین عملکرد دانه ابتدا وزن دانه های حاصل از ۱۱ بوته اصلی در هر متر مربع یک کرت بر اساس کود مصرفی نسبت به سطوح برداشت شده محاسبه و عملکرد دانه بر حسب تن در هکتار بدست آمد.
صفات مورد نظر در این تحقیق شامل تعداد دانه در هر کپه، تعداد کپه در هر بوته، وزن هزار دانه، درصد روغن، عملکرد دانه، عملکرد روغن، ارتفاع بوته، عملکرد بیولوژیک بودند.
۳-۵- نحوه آنالیز نتایج
کلیه اطلاعات و داده های بدست آمده براساس فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با استفاده از نرم افزارMstat-c مورد تجزیه واریانس قرار گرفت و میانگین‌ها براساس آزمون چند دامنه‌ای دانکن مقایسه گردید. جهت رسم نمودارها از نرم افزار Excel استفاده گردید.
.

فصل چهارم
نتایج و بحث

Leave a Comment