ه ظاهر برگ حالتی شبیه به سنگ مرمر میدهد. حاشیه برگها خاردار بوده و کاپیتولها به شکل بیضی و تا حدودی تخم مرغی شکل هستند. قطر آنها بین ۵ تا ۸ سانتیمتر است. گلهای لولهای به رنگ بنفش تیره بوده و به ندرت سفیدرنگ میباشند. قسمت خارجی کاپیتولها برجسته و پولک مانند است و از تعداد زیادی زواید خار مانند تشکیل شدهاند. میوه (دانه) به شکل تخم مرغ، به طول ۸ میلیمتر و ضخامت ۴ میلیمتر است. رنگ آن عموماً قهوهای تیره است، اما قسمت تحتانی آن به رنگ قهوهای روشن مشاهده میشود. وزن هزاردانه آن ۲۳ تا ۳۱ گرم است. این گیاه به حالت خودرو در کنار جاده های متروک، اراضی بایر و حدود خارجی زمینهای زراعی میروید. برگهای این گیاه بزرگ با کناره های منقسم، دندانه دار، خاردار و به رنگ سبز شفاف است. خارهای نازک و ظریف راس دندانههای برگ این گیاه، رنگ زرد و ظاهر مشخص در مقابل رنگ سبز پهنک نشان میدهد ضمناً چون کناره رگبرگهای آن لکههای سفید وجود دارد، مجموعاً باعث میشود که توجه به مشخصات برگ، باعث سهولت تشخیص آن از گیاهان دیگر این تیره گردد. هر کاپیتول حدود ۱۰۰ دانه دارد و هر گیاه بین ۱۰ تا ۵۰ کاپیتول ایجاد مینماید. رنگ پوشش غشایی بذر بستگی به وضعیت آب و هوایی در مرحله گلدهی دارد. وقتی هوا سرد و بارانی باشد ممکن است دانهها بدون رنگ شوند. برگهای تازه روییده از بذر (لپه) از یک دوم تا سه چهارم اینچ پهنا و سه چهارم تا یک اینچ درازا دارند. علی رغم اینکه دانه این گیاه حاوی روغن زیادی است و معمولاً قوه نامیه دانههای روغنی کم است ولی برجستن بعضی از گزارشها [n6]بذر ماریتیغال میتواند تا ۹ سال در خاک باقی بماند هرچند درصد جوانهزنی از هر سال تا سال دیگر حدود ۵۰% کاهش مییابد (سید شریفی، ۱۳۸۶؛ قهرمان، ۱۳۶۲).

۲-۵-۲- منشأ و پراکندگی جغرافیایی
این گیاه در بعضی از مناطق ایران به صورت خودرو میروید. اطراف مزارع و جادهها و کنار زمینهای بایر در جنوب کشور بیشتر وجود دارد. خار مریم بومی جنوب اروپا، منطقه مدیترانه و شمال آفریقا است در تمام مناطق ایران میروید و امروزه نیز در جلگه های هموار این نواحی (صفحات دارای اقلیم معتدل شبه مدیترانه ای در فلات ایران) کشت می شود. ماریتیغال در مناطق مختلف کشور ایران مانند چالوس، رودبار، گنبد کاووس و نوده (ارتفاعات ۱۵۰ تا ۲۰۰ متری) و در مازندران در مناطق کلاردشت و بابل (ارتفاعات ۴۵ متری) امارت در دره هراز (ارتفاعات ۵۰۰ متری)، مغرب ایران، آذربایجان در منطقه دشت مرغان. کرمانشان در منطقه کوه نوه و لرستان در باغ سهراب در ارتفاعات ۸۵ متری و خوزستان در مناطق حمیدیه، شوس و رامهرمز و در استان فارس در مناطق فارس در مناطق کازرون، بوشهر و برازجان، ممنی، جهرم و زرین دشت، بصورت خودرو می رویند این گیاه در سطوح وسیعی همه ساله در کشورهای آلمان، اطریش، رمانی و غرب آفریقا کشت میشود. آلمان یکی از تولیدکنندگان عمده دارو از این گیاه است (آزاد بخت، ۱۳۷۸).

۲-۵-۳- سیتوژنتیکی ماریتیغال
Kamel (2004) و Ghffari (1989)[n7] تعداد کروموزوم پایه در گیاه ماریتیغال را ۲n=34 گزارش نمودند. Asghari و همکاران (۲۰۰۲) نشان دادند که کروموزومهای این جنس از نوع متاسنتریک، سابمتاسنتریک و آکروسنتریک بوده و بر اساس موقعیت سانترومر شامل شش جفت کروموزوم متاسنتریک و ده جفت سابمتاسنتریک و یک جفت آکروسنتریک بودند. این گیاه متعلق به زیر قبیله Carduinae از قبیله Cardueae می باشد. تعداد کروموزوم در جنس Crisium، Onopordum و Notobasis تقریباً ۲n=34 می باشد. تعداد کروموزوم در S. marianum بیشتر به جنسهای Onopordum و Notobasis در زیر قبیله Carduinae نزدیکتر است این جنسها از لحاظ ضخامت کروموزومی و مقدار کلی کروماتین مشابه هستند (Krasnikov et al., 2003).

۲-۵-۴- ترکیبات شیمیایی
اعضای مختلف این گیاه دارای تانن، نوعی ماده تلخ، یک نوع زرین و دانه آن نیز دارای یک ماده روغنی، آمیدن و مواد آلبومینوئیدی می باشد. مواد مذکور در آلبومن دانه، واقع در زیر پوسته خارجی آن وجود دارد. از این نظر برای درمان بیماریها مصرف دانه آن توصیه گردیده است. طبق بررسیهای انجام شده برگهای این گیاه دارای مادهای به نام کنی سین cnicine[n8] است و دانههای آن دارای مادهای به نام تیرامین (tyramine) است .تیرامین (تیروزامین Tyrosamine، اوته رامین Uteramine ، توکوزین Tocosine، سیستوژن Systogene) به فرمول C18H11NO و به وزن مولکولی ۱۸/۱۳۷ است. تیرامین از تیروزین، بر اثر جدا کردن کربوکسیل (Carboxyl) از آن بدست می آید. علاوه بر Silybum marianum در اعضای گیاه دیگری به نام Viscum albun و در بافتهای حیوانی که پوسیدگی و عفونت حاصل کرده باشند، همچنین در پنیر کهنه و ارگو (ergot) یافت میشود. تیرامین به حالت متبلور در بنزن یا الکل بدست میآید. در گرمای ۱۴۵ درجه ذوب می شود. هر گرم آن در ۹۵ میلیلیتر آب ۱۵ درجه و ۱۰ میلیلیتر آب جوش محلول است. در بنزن و گزیلن نیز به مقدار کم حل میشود. کلریدرات آن به فرمول C18H11No.Hcl در مخلوط الکل و اتر به حالت متبلور بدست میآید. نقطه ذوب آن گرمای ۲۶۹ درجه است در آب حل میشود و محلول حاصل، واکنش خنثی دارد. از میوه Silybum marianum مادهای به نام سیلی مارین (Silymarin) به فرمول C25H22O10 و به وزن مولکولی ۴۳/۴۸۲ (شامل سه ایزومر اصلی به نام های سیلی بین (Silibin) سیلی دیانین (Silydianin) و سیلی کریستین (Silychristin) استخراج گردیده است. سیلی مارین نیز ممکن است در تمام اعضای گیاه یافت شود اما غلظت آن در میوه بذور بیشتر است. سلی مارین غیرقابل حل در آب میباشد بنابراین نمی توان آنرا به عنوان یک داروی خوردنی تجویز کرد به همین خاطر آنرا به فرمهای مختلف از کپسول درآوردهاند. در صورتی که از راه زبانی خورده شود جذب فعال آن کم بوده و حدود ۲۳ تا ۴۷% است. در انسانها و حیوانات بیشترین سطوح بلاسمایی از یک دوز خوردنی بین ۴ تا ۶ ساعت انجام می گیرد. سیلی مارین بیشتر از راه صفرا جذب و میزان کمتری از راه ادراری جذب میشود. میانگین دوام و پایداری آن ۶ تا ۸ ساعت است (گلی، ۱۳۸۶؛ رهنما، ۱۳۸۶ و زارع زاده، ۱۳۸۳).
۲-۵-۵- خواص درمانی[n9]
استفاده از این گیاه، مدتها به علت عدم تشخیص آن از گونههای مشابه، بین مردم معلوم نبوده است. Gerad State در گیاهنامه خود در سال ۱۵۹۷ بیان میکند که خار مریم بهترین درمان کننده بیماریهای مالیخولیایی است. از قرن ۱۶ میلادی به بعد، مصرف آن در تغذیه و درمان بیماریها بین مردم رایج گردید بهطوریکه از برگهای سبز آن به صورت خام در تهیه سالاد استفاده بعمل آمد و ریشه آن نیز در تهیه اغذیه (راگو) و مربا به کار برده شد. ریشه و اعضای هوای این گیاه، طعم تلخ و اثر اشتهاآور، مقوی و مقوی معده و مدر دارند. از این جهت در طب عوام از آنها پیوسته در مداوای بیماریهای طهال و کبد، درمان یرقان، یبوستهای مزمن، دفع رسوبات و سنگهای صفراوی، اشکال وقوع حالت قاعدگی و غیره استفاده به عمل آمده است. در معالجه تشمع کبدی و بطور کلی نارسانی اعمال کبد مفید واقع میشود. بررسیهای W.Bohn در سال ۱۹۲۷ نشان داد که مصرف فرآوردههای این گیاه در درمان بیماریهای کبدی که به صورت یرقان بروز نموده باشد و همچنین در رفع دردهای مربوط به طهال (Sptenalgie) اثر مفید ظاهر میکند (زارعزاده، ۱۳۸۳).Dr. H. Leclere و همکارانش در سالهای ۱۹۳۹ و ۱۹۳۸ میلادی نشان دادند که فرآورده های دانه این گیاه در درمان پایین بودن دائم فشارخون، رفع سردردهای یک طرفه (Migraines) و کهیر ناشی از آنافیلاکسی، بیماریهای کبدی و عدم ترشح و دفع صفرا یا خستگی های ناشی از کار زیاد، سل ریوی مخصوصاً در مرحله پیشرفته بیماری، اختلالات هضمی، فراخ شدن مرفی سیاهرگهای یک عضوی، انبساط و کشیدگی دردناک سیاهرگهای درون جمجمه، دریا گرفتگی و بروز عوارض ناشی از مسافرت با قطار یا اتومبیل و یا نظیر آن، اثرات مفید ظاهر مینماید.از محاسن فرآورده های این گیاه آن است که هیچگونه مسمومیتی ندارد و میتواند بطور مداوم مصرف شود. بررسیهای مختلف نشان داده است که جوشانده و تنطور حاصلی از دانه این گیاه اثر بندآورنده خون ظاهر می نماید. همان طور که گفته شد دانه های ماریتیغال حاوی فلاونوئیدهای ارزشمندی مانند سیلی بین، سیلی کریستین و سیلی دیانین است که مجموع آنها تحت عنوان سیلیمارین شناخته میشود. این مواد نقش عمده در درمان بیماریهایی چون سیروز کبدی دارند و محافظت کننده کبد در مقابل بعضی از عوامل مسموم کننده مانند الفا- آمانتین (Amantin- ) و فلوئیدین (Phelloidin) نیز می باشد. در اثر تحریک کنندگی سیلی بینین و سیلی کریستین از بذور گیاه ماریتیغال بر روی بعضی از سلولهای کبدی در یک نوع میمون آفریقایی نشان داد که در این سلولها، بیوسنتز پروتئین، DNA و آنزیم لاکتاک دی هیدروژناز به عنوان پارامترهایی که فلاوونئیدها میتوانستند بر آنها تأثیرگذار باشند انتخاب شدند. تأثیر تحریک کنندگی فوق العاده سیلی بین روی این پارامترها بیشتر در سلولهای Vore اتفاق افتاد که ایزوسیلی بین سیلی دیانین در این سلولها غیرفعال ظاهر شدند. در این آزمایش ثابت شد که اگر سلولهای کبدی بوسیله Vincristin, Cisplatin, Paracetamol صدمه ببینند، دادن سیلی بین قبل و بعد از صدمه شیمیایی بوسیله این مواد در سلولهای کلیوی میتواند از تأثیر مسموم ضدکلیوی خودداری کند پس سیلی بین برای سلولهای کلیوی نیز میتواند به عنوان یک محافظت کننده عمل کند (سنجری وهمکاران، ۱۳۹۱؛ زارع زاده، ۱۳۸۳ و Malekzadeh و همکاران، ۲۰۱۱).
از پژوهشهای دیگر در زمینه خواص درمانی گاه ماریتیغال می توان به موارد ذیل اشاره نمود (فلاح حسینی و همکاران، ۱۳۸۳) :
در گیاه ماریتیغال ترکیبات فعال بیولوژیکی بی نظیری کشف شده است. حدود ۶۰ سال است که از این بررسیها میگذرد و در طی این مدت، بسیاری از بیماریها درمان شدهاند. داروهایی که هم اکنون در بازار وجود دارد شامل Silymarin, Legalon Carsyl, Silymar, Silybor است که این داروها اکثراً برای تنظیم محافظت کننده های کبدی تجویز می شوند. فراوردههای ذکر شده در بسیاری از جاهها نیز به عنوان مراقبت کننده های کبدی، سیروز کبدی، بیماریهای دیگر کبدی و سیستم هاضمه تجویز می شود. مواد مؤثر برای تنظیم کردن کبد (سیلی مارین) بیشتر خرج فعالیتهای سمزدایی و حالت ضداکسیدشدگی می شود که مواد اضافه را به سمت غشای تثبیت کننده کیسه صفراوی هدایت می کنند و باعث می شوند متابولیسم کبدی به حالت نرمال درآید. در این بررسی که روی موش مورد آزمایش قرار گرفت، جهت آزمایش داروی جدید که از گیاه ماریتیغال بدست آمده است به نام های Extractun silybifludum (عصاره آیکی) و Silybochol را به مرحله اجرا درآورد. ccl4 در موشها باعث

Leave a Comment